आगत

जीवन Transit नै हो त!

2011-10-18T02:06:00.000-07:00

आज transit मा flight कुरेर बस्दैछु, अलि अगाडी facebook मा लेखेको कुरा सम्झना आयो। जीवन एउटा transit त रहेछ, यात्राको शुरुवात जन्मबाट हुन्छ अनि अन्त्य मृत्युमा, बाँचुन्जेल त transit मै हो।यो यात्राको शुरुदेखि अन्त्यसम्म बालककाल, जवानी र बुढेशकालका विभिन्न transit मा त हुन्छौ हामी। यसैक्रममा धेरै मित्रहरु पनि भेटिन्छन जसले यात्रालाइ राम्रो गरी अगाडी बढाउन सजिलो बनाउछन। कहिले कुनै transit मै यसरी अल्मलिन पुगिन्छ कि, अर्को flight नै छुट्न पुग्छ; जीवनमा पनि तेही हो कहिलेकाहिँ बाटो नै भुल्न पुगिन्छ। हुन त जीवन कहिले एकदम सरल लाग्छ र कहिले भने यस्तो जटिल हुन पुग्छ कि यस्तो जस्तोसुकै परिभाषा पनि अपुग हुन पुग्छ।

ब्लगमा नलेखेको पनि धेरै भैसकेछ। आज यो airport मा Wifi free रहेछ, तेही बहानामा भए पनि लेखिने भइयो। भर्खर facebook हेर्दैथिएँ, एकजना भाईको message आएको रहेछ; खै त दाइ अचेल लेखाई हरायो त! केही अगाडि त अलि लेखिन्थ्यो नै; अचेल लेखाइ कम भएकै हो। लेख्ने बिषयको कमी त हैन, समयको कमी भने हो। हुन त यो समय भन्ने कुरो पनि मिलाउन नसकिने नै त होइन, एउटा बहाना त चाहिने हो आफ्नो कमजोरी लुकाउन को लागि; म पनि तेही गर्दैछु। "Facebook मा पनि activity छैन नि त!"यसमा भने कम गरेकै हो। केही उलेख्य कुरो भए त लेख्नु, मिनेटपिच्छे के गर्दैछु भनेर के लेखिरख्नु र। हुन त कुनै बेला आफु पनि लेखिरहिन्थ्यो; तेस्तो मिनेट पिच्छे त हैन। कहिलेकहिँ लाग्छ आफ्नो व्यक्तिगत मनागढ़ंते कुरो लेखेर के संसारलाइ सुनाइरहनु ठिक हो र। यो ब्लगपनि लेख्दै गर्दा पनि आफ्नो मामलामा अलि व्यक्तिगत हुन पुग्छ; मेरो व्यक्तिगत कुरो कसलाई तेति पठनीय होला र भन्ने सोचाईले पनि लेख्न कमी भएको हो। म पनि अलि चर्चित भएको भए त यस्तै खोकाई पनि पत्रिकामा छापिन्थ्यो होला, मान्छेले पैसा तिरेरै पनि पढ्थे होलान। तेसको अर्थ पैसा नआउने भो भनेर लेख्न छोडेको भने होइन है, गफकै सिलसिलामा भनेको मात्र हो।

जीवनको कुरा गर्दै थिए, आफ्नै व्यक्तिगत गफमा पो पुगियो त। Facebook र जीवनकै कुरा गर्दै बिबेक भाईले आफ्नो ब्लगमा लेखेको पनि मन पर्यो सार्है मलाई त। "Life is just like facebook. People will like your problems, may be a few will comment, but you just have to figure it out yourself. People are busy updating their own problems"। हुन पनि हो सबैजना आ-आफ्नो धुनमा हुन्छन, कसलाई फुर्सद यहाँ। कसले कसको कुरा पढ्ने, सुन्ने र खै, अचेल सबैजना समीक्षक :)

कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो

2011-08-27T06:35:00.000-07:00

कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो

जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले फोहोर भेटिन्छन

जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले फुल भेटिन्छन

जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले भंगालो फाट्दछन्

जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले दोभान भेटिन्छन

पुर्खाहरु भन्ने गर्छन बग्छ यसैले यो नदी हो

बग्ने पानी स्वच्छ हुन्छ बग्ने पानी सफा हुन्छ

भन्ने कुरा सत्य हो पुर्खाहरु भन्ने गर्छन

कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो

सानै छँदादेखि सुनेको बालगीत हो यो। तेतिखेर सायद शब्दमा ध्यान दिइएको थिएन। रामेशको संगीतमा रहेको हो यो गीत, शब्द भने मन्जुलको हुनुपर्छ तर पक्का भने छैन। नभन्दै कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी नै त हो नि। केहि कार्य गर्ने जोश जाँगर नै त हो हाम्रो जीवनरुपी नदीको बग्नुको कारण। केही नगरिकनै जीवन बिताउन खोज्नु पनि एक प्रकारले रोकिनु त हो, नबगेपछि फोहोर हुनु स्वाभाविक नै त हो। तेसैले जीवनलाइ बग्ने नदीजस्तै बनाऔ र सफा र स्वच्छ बनौ।

गफै त हो

2011-04-14T08:53:00.000-07:00

लेख्ने पो के हो खै। सधै शुरु गर्दा यस्तै हुन्छ। बुझ्ने कुरो पो लेख्नु, के के लेख्छन यी लेखकहरु भनाउँदा पनि, यस्तो सोचिन्थ्यो आफु पनि। के नै बुझिएको छ र बुझ्ने कुरो लेख्नलाई त। कति कुरो बुझ्नु, संसार अथाह छ बुझेरै पनि के सकिन्छ र। बुझ्नेले पनि के नै नाप्या छन र। देशको बारेमा कुरो के गर्नु गरिसाध्य भए पो। वास्तै नगरिकन पनि बस्न नसकिने, वास्ता गर्यो भने झनै बस्न नसकिने। कुरा यस्तो छ। नेतालाई कति गाली गर्नु, अरुलाई खै कसलाई पो गालि गर्नु, जानेको काम तेही हो अरुलाई गाली गर्ने। आफुले केहि गर्न सक्या होइन, ठाउमा बसेका तिनै नेता छन तिनैलाई त हो नि गाली गर्ने। धान भाको भए बरु कति बालि हुन्थ्यो होला यो संबिधान त खै आउने पो हो कि होइन। भ्रस्टाचारी नेता जेलमा पर्यो रे, राम्रो समाचार हो रे। खै सबै जनता नै भ्रस्ट भएको ठाउँमा एउटा नेतालाई थुनेर के पो होला र। घुस खाएर चारतल्ले घर ठड्याउने खरदारलाई प्रगति गरेको भन्ने समाजले तेही घुस नखाने एउटा अधिकृतलाई मुर्ख भनेर तक्मा दिन्छ भने। उसैपनि एकवर्षपछि एउटा किताब हातमा लिएर जेलबाट निस्कने त होला। छाप्न खोज्नेको पनि लाइन होला। राम्रा लेखकका किताब छाप्न त उही हो।

रिसर्च भन्ने कुरो गरिदैछ, कहिले सिध्दिने हो अत्तोपत्तो छैन। गीत पनि बजिराको छ। नारायणदाइको गीत, जति सुने पनि वाक्क नलाग्ने, शब्द पनि गहन, संगीत पनि र स्वर पनि। यो Tensor को नोटेशन भन्दा त संगीतको नोटेशन पो रमाइलो होला बरु। तेसो भनू त खै Guitarमा पनि त Chord भन्दा पर पुगीएन। Notation को त कुरै नगरुं। स्वर पनि राम्रै लाग्थ्यो खै पिकनिकबाट अगाडी पुगिएको होइन। लौ अब त break पनि लिनु पर्यो, तितो कफी सुरुप्प परेपछि पो जाँगर चल्छ कि। हुँदा हुँदा यस्तो तितो पनि खान सकिने पो भैयो त गाँठे। यी मोटा किताबका ठेली भन्दा त उपन्यास पढ्न नै रमाइलो बरु। कर्णाली ब्लुज पनि सिदिगो, John Wood पनि पढेर सिदिगो, खालिद होसनी पनि सिदिगो अब के पो पढ्ने होला। हुन त पढेर के पो सिदिन्छ र। यत्रा लेखक छन्, यत्रा किताबहरु छन्। लौ Midnight Children पो शुरु गरियो त। हुन त धेरै पढेर पनि के नै हुने हो र। हात्ती पढेर ठुलो भाको हो र ? पढेर ज्ञान हासिल पो हुन्छ कि भनौ भने बढी बदमासी गर्ने, भ्रस्टाचारीहरु सबै धेरै पढेलेखेका भेटिन्छन। Generalize गर्न खोज्या होइन है, एउटा कुरो नि मनमा आको। Internet बन्द गरे रे ISP हरुले, अर्को समाचार आयो फेरि। जसले जे गरि पनि हुन्छ नि लोकतन्त्र आको छ देशमा। Call Bypass गर्नेलाई कारवाही गर्ने भनेको रे, आफै गर्दा रैछन जस्तो छ, दुख पाउने आखिर जनता। उसै त बिजुली कम, आको Time मा पनि इन्टरनेट कम भयो भने त गार्हो पो पर्ला त। हुन त के नै गार्हो होला र, सबै सहने बानि जो परिसक्यो। गर्नु पनि के र, ४६ मा पनि आन्दोलन गरेकै हुन् , ०६२/०६३ मा पनि गरेकै हुन्। कति गर्नु अब त आन्दोलन पनि।

के हो निराशावादी कुरो मात्र पो गरियो कि के हो? मान्छे त म तेस्तो होइन त। नयाँ वर्ष आएको बेला अब सबै नयाँ र राम्रो होस् भन्नु पर्ने बेलामा के JPT पो लेख्न गइएछ। एउटाले सोध्यो फेरि, “तैले त Facebook को Wall मा २०६८को शुभकामना लेख्या छस नि?” हामी अरु कुरामा पछि भएपनि Time मा त तिमीहरु भन्दा अघि रहेछौ नि देखिस। मैले पनि गफ दिएँ। गफ त दिइयो, यो विक्रमादित्य भन्ने कुन चरो को नाउँ हो त्यो त आफुलाई पनि थाहा छैन। जे होस् नयाँ वर्ष आयो, जमघट गर्ने एउटा बहाना त मिल्यो सबै भन्दा खुशीको कुरो तेही हो। नेपालीहरुले चियापसलमा बसी बसी जानेको कुरो नै तेही गफ गर्न हो, त्यो त गर्नै पर्यो नि। आफु पनि त खाँटी नेपाली परियो। धन्न यतातिर चिया पसल छैन, नत्र त तेती पो बास हुन्थ्यो होला। नेताले देश बिगारे, यो देशमा System नै छैन भन्यो, पत्रिका पढ्यो अनि आफुले पनि दिनभरी गर्ने भने केहि होइन। यसरि नै चलेकै छ चल्न दिउ न, आखिर पशुपतिनाथले चलाएको देश न हो, फेरि पनि उनैले हेर्लान नि। System को कुरा गर्दा काम गर्दै गरेको System मा कुन्नि के जाति Error आयो। ल धन्यबाद! अब यहि त बाँकी थियो। उताबाट पनि गुनासो आयो फेरि “खालि Computer मा झुन्डीएर हुन्छ र?” के गर्ने त तेस्तो निराश पनि छैन डोरीमै झुन्डीउ भने पनि। हे हे हे, आखिर गफै त हो। लौ त, नयाँ वर्ष २०६८ सबैको शुभ होस्।

घृणा-लिप्सा

2011-02-25T08:51:00.000-08:00

हामी स्कुल पढ्दा गोरखापत्र संस्थानले निकालेको पत्रिकाहरु खुब पढिन्थ्यो। विषेशगरि युवामंच। तेस्तै साहित्यिक पत्रिका मधुपर्क पनि पढिन्थ्यो कहिलेकहिँ। तेस्तै बेलामा पढेको एउटा कथा(लघु) सम्झिए अहिले। कसले लेखेको भने याद छैन, तर शिर्षक भने यहि नै हो जस्तो लाग्छ। आफुले लेखेको नभए पनि रमाइलो लागेर यहाँ प्रस्तुत गर्दैछु।

आज मोटे थाकेर घर आएकोछ। हुन त कहिले पो थक्दैन थियो र! सामान राखेर गाडा गुडाउनु त्यो पनि काठमाण्डौंको सडकमा। थाकेपछि कहिलेकहिँ यसो लोकल घुट्क्याएर पनि आउने गर्छ। आज पनि तेस्तै मध्ये एक दिन पर्यो। जे भए पनि मोटेलाई बेलुका भने भात नखाई सुत्ने बानी छैन। जुन स्थितिमा भए पनि घर आएर खाना खाएर सुत्छ। कान्छी अर्थात मोटेकि स्वास्नी। उ पनि कालिमाटीबाट तरकारी ल्याएर यतै चोकको एउटा कुनामा बेच्छे। काम त गर्ने पर्यो नत्र काठमाण्डौं जस्तो ठाउमा डेरा गरेर कसरि बस्नु। कामबाट आएर खान तयार गरि बुढो कुर्दै बसेकी छे कान्छी। मोटे आएपछी खाना खाने बेला भो। खानासंगै मोटेको कराउने क्रम जारि भो। “कस्तो नमिठो खाना बनाकी हँ?” “यत्रो दु:ख गरेर आउछु अलिकता मिठो पकाएर खुवाउन सक्तिनस!” “नुन पनि कत्ति हालेकी हो, खान नसक्नी बनाइँछे नि, छ्या”।“ अनुहार पनि हेर्न कस्ती छ, औसीको रातजस्तो। कुन साइतमा यस्तिसंग बिहे गर्न पुगेछु भने। आफ्नै कर्म यस्तो”। मोटे फत्फताउदै खाना खादै थियो, कान्छीले कुनै जवाफ दिइन। मान्छेलाई पो जवाफ दिन जांडलाई के दिनु भन्ने लाग्यो उसलाई। पच्न पनि पचिसक्यो उसलाई।

मैनबत्तिको उजेलोमा के गरेर बस्नु, बत्ति भए त यहि पुरानो थोत्रो टिभी भए पनि हेर्थे होलान। कान्छी सुत्न गइ। छिडीको तल्ला, चिसोको बेला सानो खाट भएपनि दुइजनालाई पुग्ने नै देखिन्छ। कान्छी भितापट्टी फर्केर सुत्छे। मोटे पनि बत्ति निभाएर आउछ। “कान्छी, ए कान्छी, निदाइसकेकी। मोटे कान्छीलाई अँगालो हालेर सोध्छ, रिसाको हो मसंग, कति पर सुतेकी अलि एता आइज न!”

आफ्नै पुस्ताको बारेमा

2010-12-22T06:25:00.000-08:00

उमेर बित्दै गैरहेको छ। हुन त समय पनि त बित्दै गैरहेको छ नि। मान्छेहरु भन्छन नि तन बुढो भए पनि मन भाको छैन भनेर। बर्षै साल जन्मदिन आउँछ, बुढो बनाएर जान्छ। तरपनि आफु भने जहिले पनि उस्तै छु जस्तो लाग्दो रहेछ। अस्ति भर्खर स्कुल पढ्दाको साथीसंग कुराकानी भयो, तेही स्कुल पढ्दाकै उमेरमा पुगेजस्तो भयो। College पढ्दाको साथी भेट्दा उस्तै अनुभव हुन्छ, तर समय त निकै गैसकेको पो रहेछ त। हुन त जीवनका तीन दसक उमेर त जाबो छोइएको हो, तैपनि समय निकै बितेको जस्तो अनुभव हुँदोरहेछ। नेपालीको औसत उमेरको हिसाब गर्ने हो भने पनि आधा त गइ त हालेछ नि। हुन त शेर बहादुर देउवा त युवा नेता हुने ठाउँमा म किन बुढेसकालको कुरा गरिराको होला। हामी र हाम्रो उमेरका पुस्ताले नेपालमा धेरै परिवर्तनहरु आफ्नो युवाकाल भित्रै हेर्न पाइएकोले पनि तेस्तो लागेको पो हो कि। तेही भए आज आफ्नै पुस्ताको बारेमा केहि कुराहरु गर्न मन लाग्यो। हाम्रो उमेरमा घटेका केहि घटनाहरु र परिवर्तनको कुरा गर्न मन लाग्यो।

राजनीतिको कुरा गर्दा हामी सानो हुँदा नेपालमा पंचायत ब्यबस्था थियो। सानोमा राजनीतिक चेतना तेती नभएता पनि राजा भनेका ठुला मान्छे हुन्, उनको कुरा काट्न पाइन्न भन्ने चाही ज्ञान थियो। तेस्को लगतै देशमा आन्दोलन भयो ४६ सालको, प्रजातन्त्र आयो। त्यो समयमा अरु कुरा नबुझे पनि पम्फादेवी, मण्डले चै खुब सुनियो। प्रजातन्त्र आएको अरु कुरा बाट थाहा नभए पनि रुख र सुर्य चिन्ह चै खुब देखियो चुनाव ताका। साथी साथीमा रमाइलो कुरा हुन्थ्यो, को कांग्रेस-को कम्युनिस्ट भनेर। तेस्तै हल्लाखल्लाको बिचमा ५ रुपिया तिरेर कुनै बिधार्थी संगठनको सदस्य पनि बनियो तर पनि राजनीतिको र पनि बुझिएको थिएन। राजनीतिमा घात अन्तर्घातको कुरा को बिच माओबादीले सशस्त्र आन्दोलन पनि शुरु गरे। खै यो प्रजान्त्रले नपुगेर हो वा यसमा लड्न नसकेर हो, थाहा थिएन (हुन त अहिले पनि छैन)। यहि बिचमा संसदीय अभ्यासका नयाँ नयाँ रुप पनि देखियो। फेरि राजाको शासन हुदै, आन्दोलन, वार्ता हुदै राजसंस्थाको अन्त पनि देखियो। जे जति पनि देखियो, व्यक्तिमा र राज्यको शासन गर्ने कुरामा फरक देखियो, अरु केहि भने फरक देखिएन। एउटा कुरा चै परिवर्तन भयो, मान्छेले आन्दोलन गर्न चै सिके।

हामी सानो छदाँ सुन्ने भनेको रेडियो नेपाल नै थियो। नेपाली गीतहरु, शनिबार दिउसो आउने नाटक, जे थियो रेडियो नेपाल नै थियो। तेसो त short wave तिर येसो घुमाएर हिन्दी गीत पनि सुन्न पाइन्थ्यो। टेलिभिजन आएपछी भने tele-film र अरु कार्यक्रमहरु पनि हेर्न पाइयो।प्रतिभाको डबली भन्ने कार्यक्रम त अझै सम्झिन्छु म। चक्रब्युहू, टाढाको बस्ति, निमित नायक खुब चर्चित थियो। दुरदर्शनबाट आइतबार आउने महाभारत पनि कम्ति रमाइलो हुन्नथ्यो। पछी Dish-Antenna आयो।तेसपछी त Zee TV र अरु च्यानल पनि शुरु भए। तेतिखेर Wrestling हेर्न भने खुब रमाइलो लाग्थ्यो। यस्तै बिचमा नेपालमा FM Radio शुरु भयो। तेसपछी त संचार जगत झन अगाडी बढ्यो। निजि television channel हरु शुरु भए। अहिले त इन्टरनेट पनि सहज हुन थालिसक्यो। Wave Magazine निस्किदा यसले हामीलाई wave generation भन्थ्यो, अहिले भने जताततै इन्टरनेटले गर्दा अहिलेको पुस्तालाई त facebook generation भन्नुपर्ने स्थिति आइसक्यो। हुन त अहिले नेपालमा त चरा र मुसा बाहेक सबको facebook account छ। अलिक अगाडी hi5 भन्ने popular थियो, अहिले हरायो त्यो पनि। सबै परिवारका मान्छे कोहि न कोहि बिदेश तिर छन् फोटोहरु हेर्न सजिलो, facebook के मोहनी लगाइसक्यो हामीलाई। social networking अब हामी पनि बिदेशीका जस्तै कम्प्युटरमा गर्ने भैसक्यौ। जे सुकै होस, facebook को पनि जय होस्।

पढाईको कुरा गर्दा हामी I.Sc. पढ्न Ascol जाँदा खासै २-४ ओटा बाहेक नाम चलेका निजि कलेज थिएनन। अहिले त घरैपिच्छे 10+2 भैसके। एक हिसाबले त राम्रो हो, तर कति त college हुन् कि पैसा कमाउन खोल्या उध्योग हुन बुझ्न गार्हो छ। जे होस् अहिले स्कुल पढ्नै भनेर India जाने चलन भने हटेको छ कम्तिमा। अनि अचेल विदेश जाने त लहर नै छ। हामी I.Sc. पढ्दा त Toefl दिने रे फलानोले भन्ने नै news झैँ हुन्थ्यो। विदेशमा गएर पढ्ने कुरा त राम्रै हो तर बुझ्दै नबुझी हतारिएर जाने बानि भने बढ्दो छ हाम्रोमा। आधा भन्दा बढी यो उमेरमा विदेश जानेले राम्रो पढेको चै भेटेको छैन मैले। यो त भयो स्नातक गर्न नै विदेश जानेका कुरा तेस बाहेकका त झन के कुरा। डाक्टर, engineer त झन पढाई सिद्दिनासाथ भाग्न तयार। हुन त देशको राजनीतिक अवस्थाले गर्दा केहि उल्लेखनीय काम हुन सकेको छैन, अनि को बस्न खोज्न त देशमा पनि। तर एउटा कुरा चै अचम्म लाग्छ मलाई। कोहि नेपालमै बसेर काम गरेको मान्छे छ भने, उसलाई त केहि गर्न नसक्ने मान्छेको रुपमा हेर्न थालिसके। म आफु पनि सम्झन्छु, Collegeमा पढाउदा ताकाको कुरा, "सरको कहिले बाहिर जाने? कि जाने विचार नै छैन।" नेपालमै बस्नु भनेको त अपराध नै गरेको जस्तो गर्ने बा। हुनपनि विदेशबाट पढेर आएको मान्छे भन्नासाथ उसलाई हेर्ने नजर नै बेग्लै छ अनि के गरुन त उनीहरु पनि। नेपालमै दुख गरेर बसेको मान्छे भन्दा लम्फु भएपनि विदेशबाट आएको भन्नासाथ तलब देखि सब कुरा नै अलग।

पहिले पहिले हजुरबाको पालाको उखान सुन्या जस्तो हुन लागिसक्यो यो उमेरमै हाम्रो कुरा पनि, अहिलेकै पुस्ताले पत्याउन गार्हो। ८/९ रुपियामा १ लिटर मट्टीतेल पाइन्थ्यो भन्ने कुरा उखान नै भयो नि अब त। ५० पैसाका सिसाकलम, २ रुपियाका कापी, १/२ रुपियामा पाइने बिस्कुट उखान नै भयो नि। भनेपछि हाम्रो उमेर संगै महंगी पनि बढेर बराबर भैसकेछ। यी कुराको List लामो छ, Nursing Home (तर्सिंग होम) को शुल्क, बिधालयको शुल्क, Kathmandu को जनसंख्या, मोटरसाइकल र mobile phone को लहर, गुच्चा र चुंगी देखि Computer Game सम्मको Transition, आलु र प्याजको भाउ, फूटबल देखि Cricket सम्मको छलांग, Dail up देखि Broadband internet सम्मको पहुँच आदि। त्यहि भएर हाम्रो पुस्ताले जति अनुभव सायदै अरुपुस्ताले पाए होलान, र यहि अनुभव आन्दोलन र ढुंगा हानाहान बाहेक उपलब्धिमुलक काममा लाग्यो भने त देशलाई पनि पक्कै फाइदा हुँदो हो।

कालो चिया कि दुध भा'को चिया?

2010-11-26T07:28:00.000-08:00

तातो खानुहुन्छ कि चिसो? कसैकोमा जाँदा सोधिने सामान्य प्रश्न हो यो। तातो भनेपछि त चिया नै भैहाल्यो, कफीको तेती चलन पनि त छैन नि हाम्रोमा। चिया त खाने तर फेरि Black Tea कि Milk Tea भन्ने प्रश्न शुरु भैहाल्छ। कतै कतै Lemon Tea खाने कि भन्ने प्रस्ताव पनि आइहल्छ। हुन त दुधको भाउ पनि महँगो नै छ हाम्रोमा, तेही भएर पो हो कि सोधिराख्ने। हुन त कालो चिया खानु र दुध हालेको चिया खानुमा पनि सम्पन्नताको अर्थ संग नै त हेर्न नमिल्ला तर आफ्नो दिमागले त तेही सोचिहल्छ। आखिर जे भए पनि दुध किन्न नसक्नेको लागि पनि राम्रो कारण बनेको छ कालो चिया। Health को कारणले गर्दा कालो चिया खाएको भन्यो, राम्रै हो। Gastritis भएर पनि धेरैले दुध चियालाई बन्द गरेको भन्छन, आफु पनि पिडित नै हो तर खै यो तथ्य भने medical science ले prove गरेको हो कि हल्ला हो त्यो भने थाहा भएन। हुन त नेपालमा gastritis बाट पिडित नहुने कमै होलान, महले त एकचोटी नेपालीहरुलाई नागरिकतानै यहि रोग हेरेर दिए राम्रो भन्थे क्यार।

त्यसो त गाउँमा बाहेक शहरतिर खाइने चियामा त दुधको काम भनेको चियालाई धमिलो बनाउने मात्र त हो। तर पनि कसैले केहि नसोधेमा मेरो रोजाई भने दुध चिया नै हो, तर सोध्यो भने चै Black Tea नै भन्ने गरिन्छ। चिया खाने चलन नेपालमा पनि भारतमा British राज पछि नै आएको हो क्यारे, तर पनि यो हाम्रो आफ्नै जस्तो भैसक्यो। बिहान उठेपछि चिया खानै पर्ने अनिवार्य कुरो जस्तो भैसक्यो। हुन त पिउने भन्नु पर्थ्यो क्यारे। के गर्ने नानी देखि लाग्या बानी के छुट्थ्यो र! गाउँघर तिर त झन चियापसल भनेको काम नगरिकन थोरै पैसो खर्च गरेर दिन बिताउने ठाउँ नै भैसक्यो। चिया खायो, राजनीतिको कुरो गर्यो, नेताहरुलाई गाली गर्यो, तास खेल्यो, रमायो। जिन्दगी रमाइलै छ। गाउँघरको मात्र के कुरा, हामी पनि काठमाडौँमा साँझ परेपछि चियापसलमा बसेर गफ चुटेर बस्नमा के नै कम थियौ र! प्रत्येक दिन चिया पसल जम्मा भयो, GRE/TOEFL का कुरा, राजनीतिका कुरा, फिल्मका कुरा, क्रिकेटका कुरा, EPL का कुरा, केटीका कुरा (त्यो त भन्नै परेन), यसरि नै त बित्थे दिनहरु। कालो चिया किन खाने भन्ने ज्ञान पनि पाइएको हो। दुध चिया भयो भने चियापत्ती reuse भैराख्छ रे, कालो चिया खायो भने शुद्ध खान पाइन्छ भने कालो किन नखाने? तर पनि आफुलाई भने चिया भन्यो कि दुध चिया नै मन पर्छ। तेस्तो गज्जब स्वादिलो भन्ने पनि होइन तर मन पर्छ के गर्ने! हामी दुधमा पनि आत्मनिर्धर त हुने सकेका छैनौ, राष्ट्रियताको हिसाबबाट हेर्ने हो भने त झन कालो खानु नै राम्रो हो, विदेश बाट किनेको दुधको के चिया खानु।

हुन त कालो रंग राम्रो पनि त होइन, अँधेरोको प्रतीक भन्छन, सेतो भनेको उज्यालो हो नि आखिर। पुर्णिमाको रात यसै राम्रो हुन्छ नि तेही जुनको उजेलोले। जताततै मन नै कालो र अँधेरो भएकाहरु भेटिन्छन, दिनदिनै खाने तेही चिया छ तेही पनि के अँधेरो खानु त होइन? तेसो भए चिया पनि उज्यालो नै खाउँन कि कसो?

खुइलिएको तालुको बारेमा

2010-08-23T09:27:00.000-07:00

नलेखेको धेरै भो, विषयको कमीले भनौ या समयको व्यस्तताले। हुन त म ऐना तेती हेर्दिन, तेती के भनौ, हेर्दै हेर्दिन भने पनि हुन्छ, तर आज ऐना हेर्दाहेर्दै एउटा लेख्ने कुरो भेटियो।आफैसंग सम्बन्धित कुरो पर्यो, तालु खुइलिनु।

बुढेसकाल लागेपछि भए त केहि लाग्दैनथ्यो होला, यो तीस वर्ष पनि नपुग्दै यस्तो भाकोले पो चिन्ता लाग्या हो त। कपाल झर्ने समस्या त पहिले देखि नै थियो तर यो दर्दनाक स्थितिमा यति छिटै पुग्ला भन्ने चाही लागेको थिएन। तर जे होस्, उमेरमै तालु खुइलियो। तालु खुइलिएको कारण सबैभन्दा ठुलो समस्या के हो भने सबैले बुढो भनेर सोच्ने। जुल्फी लर्काएर हिड्नु पर्ने बेलामा टोपीले टाउको ढाकेर हिड्नु पर्ने भो।दाजु भाइ संगै बसेको बेलामा दाइलाई चाही भाइ हो भन्दा tension हुने, अरु त खैर ठिकै छ। तर कपाल नभाको फाइदा पनि त छ नि। एक त कपालमा लगाउने gel,तेल किन्नु परेन, अर्को काइयो चाहिएन। अर्को झगडा परेको बेला श्रीमतीले कपाल तान्ली भन्नु पनि परेन!! विहे नहुँदासम्म अलि tension नै हुन्थ्यो, केटीहरुले विहे नै गर्न नमान्ने हुन कि भनेर, अब त यो समस्या पनि रहेन। केहि वर्ष अघि college मा पढाउँदाखेरि कपाल झरेर cap लगाएर हिडीन्थ्यो, student हरुलाई त थाहा नै रहेनछ master साब त खल्वाट हुन भन्ने कुरा। Cap लगाएर आफ्नो टाउको जोगाइएको थियो, नत्र student हरुले नाम राख्न भ्याइहाल्थे।

आफु तालु कहिले हुनुमा म त देशमा आएको गणतन्त्रलाई पो दोष दिन्छु। यो माओबादी र सात दल सहमत भएर आन्दोलन शुरु गरे, निकै दिन बन्द हुने भो, यो कपाल खौरियो भने झर्दैन कि भनेको तेस्पछी त कपाल बढ्नै पो मानेन त। न देशमा राजतन्त्र विरुद्धको आन्दोलन हुन्थ्यो न त मेरो बचेखुचेको कपाल नै जान्थ्यो। राजसंस्थाको पनि कट्टर बिरोधि त होइन आफु पनि, आखिर राष्ट्रपति पनि देशको लागि सस्तो हुने होइन, जो पनि उस्तै खर्चिलो त हुन। तर पनि यी राजा त व्यक्ति पनि मन नपरेको हुनाले गए पनि केहि छैन। तर जान त गए, मेरो कपाल पनि लिएर पो गए त, अलि रिसको कुरा नि। नेपालमा हुँदा कपाल नभएकोमा धेरै पिर लाग्थ्यो तर यता europe तिर आएपछी भने धेरै साथी भेटेर पो हो कि पिर पनि हट्यो। यो कपाल झर्नेको complete cure गर्न सक्ने medicine बन्यो भने त पक्कै पनि medical science को नोबल prize नै पाउछ कि के हो जस्तो लाग्यो। अब तालु खुइलेको बारेमा लेख्दै गरेको बेला यी विभिन्न हल्लाहरु पनि चलेका छन्, जस्तो कि यिनीहरु भाग्यमानि हुन्छन, intelligent हुन्छन, sexy हुन्छन आदि आदि। तर कुनै पनि medical science ले prove गरेका कुरा भने होइनन। धन्न पुरुषहरु मात्र बढी रुपमा यसको शिकार भएका छन्, नारिहरु पनि ताखु देखिए भने त कस्तो होला खै कल्पना नै गर्न गार्हो छ।

यस्तै विषयहरुमा सोच्दै जाँदा ताखु भएर पनि world famous मान्छे कतिको छन् भनेर बुझ्न मन लाग्यो। यसो बुझ्दा त निकै पो रहेछन त। Hollywood कै कुरा गर्ने हो भने Jack Nicholson, Bruce Willis,Ben Kingsley, Jason Statham, Vin Diesel र अरु थुप्रै नामहरु पाउन सकिन्छ।Footballको खेलाडीले गर्दा भने यसलाई पनि style भन्न पाइन्छ कहिलेकाही। Indiaकै कुरा गर्ने हो भने Anupam Kher जस्ता कलाकार भेटिन्छन। नेपालमै पनि धेरै नाम चलेका व्यक्तिहरु ताखु छन्, जस्तै D.P.Bhandari, प्रकाश सायमी, Nabin K Bhattarai, आदि। येसो सोचेर हेर्दा नेपालमा एउटा संस्थानै पो दर्ता गर्न मिल्ने रैछ त, हुन त गिरिजा पनि ताखु थिए, उनी त अब रहेनन, नत्र त यो संस्थाको पनि कसैलाई नेत्रित्व गर्न दिदैनथे होलान।हुन त हामी नेपालीले जानेकै यस्तै संस्था खोल्न त हो, कता कता मलाई पनि अध्यक्ष खाने रहर पो जागेर आयो। मेरो योगदान पनि छ नि कविता नै लेखेको छु यसको बारेमा, आज लेख नै तयार भो। यो सानो मैले लेखेको रहर कविताको अंश हेर्नुस:

"टाउकामा रौहरु अड्ने बेस भए त

हामी पनि कोर्ने थियौ नि हजुर केश भए त"

यस्तै लेख्दै जाँदा एक दुइ ओटा रमाईला quotes पनि पाइयो internet मा, जस्ताको तस्तै ति पनि:

There is one thing about baldness, its neat- Don Herold

Experience is like a comb that life gives you when you are bald- Navjot Singh sidhu

एउटा joke पनि यसकै बारेमा, basicjokes.com बाट साभार

Little Johny was eating breakfast one morning and got to thinking about things.

"Mommy,mommy, why has daddy got so few hairs on his head?" he asked his mother

"He thinks a lot," replied his mother, pleased with herself for coming up with a good answer to her husbands baldness.

Or she was until Johny thought for a second and asked,"so why do you have so much hair?"

अब लेखलाई बिट मार्नु पर्यो (computer मा के बिट मार्ने भनु खै ), यो video को पनि मजा लिनुहोस।

के भन्नु हुन्छ त, म अध्यक्षको दावी गरौ त!!

"आएको थियो, गयो भन्दिनू"-मयुर टाइम्स

2010-08-06T08:11:00.000-07:00

सार्है हल्लाखल्ला सहित बजारमा आएको नारायण वाग्लेको नयाँ उपन्यास पढियो। नेपाल गएको अवसर थियो, फर्केर आउँदा बाटोमा Transit पनि लामै थियो, तेसैले किताब पढ्ने मौका जुर्यो। हुन त किताब पढ्नलाई अवसर नै जुर्नुपर्ने त होइन, यो पटक भने तेस्तै पर्यो। लेखकको पहिलो उपन्यास पढिसकेको भएर पनि यो पढ्नलाई थप उत्साह जागेको थियो। हुन त स्कुल पढ्दादेखि नै कान्तिपुरको कोसेलीमा प्रकाशित हुने कफी गफ बाट नै नारायण वाग्लेको लेखहरु पढ्न रमाइलो लाग्न थालेको हो। पल्पसा क्याफे पढेपछि झन fan नै भैयो भन्दा नि हुन्छ।धेरैले साहित्यिक दृष्टिकोणमा तेस्तो उच्च कृति नै भने होइन भनेका पनि हुन्, तर आफुलाई भने राम्रो लाग्यो। हुन त मदन पुरस्कार नै पायो, कसरी थिएन भन्नु। जे होस्, अहिले कुरा मयुर टाइम्सको गर्न लाएको हो, अरुनै कुरामा पो अल्मलियो।

माओबादी समस्या(?) वार्ताबाट समाधान हुने भएपछी देशमा शान्ति होला भनेर सोचेका जनताले फेरी तराई र मधेशमा चर्किएको अन्दोलनले गर्दा सोचेको जस्तो खुशी पाउन सकेनन। नेपालमा पहिले नदेखिएको सम्प्रदायिक भावनाले मधेशमा फेरी समस्या शुरु भयो। हुन त समस्या कहाँ नभएका हुन् र, तर पनि मधेशका पिडित जनताले भने झनै दुख पाए।हुन त हाम्रोमा हुने आन्दोलनले नेता जन्माउने र कुर्सीमा राख्ने बाहेक अरु उपलब्धि गर्याछर अहिलेसम्म। र यहि मधेश आन्दोलनको सेरोफेरोमा घुमेको छ यो मयुर टाइम्स पनि। कथा त राम्रो लाग्यो, एकै बसाइमा पढेर पनि सिध्याइयो तर पनि खै खासै चित्त भने बुझेन।कता कता समाचार नै पढेको हो कि जस्तो लाग्यो। लेखक आफै एक पत्रकार हुन्, तेही भएर पनि तेस्तो लागेको हो कि कुन्नि! प्रकाशकको दबाबमा वा लेख्नै पर्छ भनेर लेखिएको हो कि जस्तो लाग्ने कता कता! अलि अगाडी ध्रुवचन्द्र गौतमको उपन्यास पढेको थियो, त्यो हेरिकन त यो निकै उत्कृस्ट हो।नाम पनि बिर्सिन पो थालिएछ, लेखकसंग related थियो। नारायण वाग्ले अहिलेको पुस्ताले चिनेको नेपालको एक मात्र साहित्यकार भनेपनि हुन्छ। पछिलो पुस्ता भनेको नेपाली साहित्य खासै नपढ्नेहरुले पनि चिनेको साहित्यकार। तर अपेक्षा गरेको जस्तो भएन भने नेपाली साहित्यमा रुची लिन खोजेका ति युवाहरु फेरी नपढ्न पनि सक्छन भन्ने जस्तो मात्र लागेको हो।

यसको अर्थ यो उपन्यास नराम्रो भन्न खोजेको भने होइन है। हुन त अचेल सबैजना समीक्षक, पाठक को भनेरे छुट्याउन नसकिने बेलामा म पनि समीक्षक नै बन्न खोजे नभन्नु होला, तर मनमा लागेको कुरा लेखेको नि। यसको कथाबस्तु , मधेशको द्वन्दमा काम गरेका पत्रकारको जीवनशैली निकै राम्ररी प्रस्तुत गर्न भने लेखक सफल छन्। हुन त गहन साहित्यिक, बुझ्ने गार्हो कुरा लेख्यो भने मात्र राम्रो भन्ने हामीकहाँ परिपाटी छ। आफु त तेस्तो धेरै गहन कुरा बुझ्न पनि बुझिन्न तर पनि लेखकले संदेश नै दिन खोजेको जसरी लेखेको चै अलि चित्त नबुझेको मात्रै हो। पल्पसा क्याफेले एउटा छाप छोडेर गएको यो त्यो स्तरको नलागेर पनि तेस्तो भएको हो कि खै! एउटा कुरा भने गज्जब नै मान्नुपर्छ, एउटा किताबलाई पनि publicity मिलाएर गर्न जान्यो भने बिक्न चै बिक्ने रहेछ। हुन त बोल्नेको पिठो त बिक्छ भन्छन।

जे भए पनि नारायण वाग्लेलै बधाई नेपाली साहित्यमा पुर्याउनुभएको योगदानको लागि; मलाई मन परेको एउटा line संगै, आएको थियो गयो भन्दिनू ! तर यो उपन्यासलाई भने पाठकले तेस्तो नभनुन, शुभकामना पनि!

यूरोपबाट नेपाल हेर्दै

2010-04-07T07:32:00.000-07:00

सिमसिम पनि पर्दैछ, हुन त यो पानी पर्ने मौसम त होइन तर प्रकृतिको बारेमा जति ठोकुवा गर्छु भनेर मान्छे कुर्ले पनि सक्तो रहेनछ भन्ने कुरा थाहा पाइयो। Netherland देशको २०% भन्दा बडी भाग नै समुद्री सतह भन्दा मुनि छ छनलाई, तर पनि देश निर्माण भने गर्न सकेकै हुन् है। सहरभरि नहर नै नहर, गज्जब नै लाग्ने। घरिघरि लाग्छ यस्तो देश हेरीकन त हाम्रो देश पनि कम त छैन नि, तर खै हामीले केहि गर्न सकेको होइन; आशा गरौ भबिष्यमा अवश्य केहि हुनेछ।

Amsterdam घुम्दा त स्वर्गनै पुगे जस्तो लग्यो, कतिले नर्क पनि मान्न सक्छन, आ-आफ्नो स्वतन्त्रताको कुरा हो। जताततै museum नै museum। कतै painting का museum, कतै Wax museum, अचम्मको कुरो त sex museum पनि। नाम नै यस्तो नाछिरिकन त हुदै भएन। नग्न तस्बिर देखि नग्न किताब र चलचित्रका सम्मका बखान। हुन त हाम्रो पनि पुराना मठ-मन्दिरहरुमा यस्तो कला नदेखिएका होइनन तर हामीकहाँ त्यो सार्वजनिक museum नै जस्तो गरि संरक्षण नपुगेको मात्र हो। हामी पनि यौनको मामलामा त उदार नै रहेछौ जस्तो लाग्यो। Wax museum मा छिर्दा एक ठाउँमा महात्मा गान्धी भएको ठाउँमा पुगियो। बुढा त खुसुक्क कानेखुशी पो गर्न थाले त। यसो सुन्छु त बुढा नेपालीमा पो बोल्दैछन त। Night at the museum फिल्ममा देखाएजस्तै पो लाग्यो मलाई त। मैले बुढालाइ सोधे,"ए बुढा! नेपाली कसरी जान्यौ त तिमीले?" हजारौ नेपालीले facebook मा गान्धी नेपाल मा जन्मेको हो भनेर group बनाएछन, नेपालबाट जति जाना आउछन, तेही सोध्छन, तेही भएर मैले पनि नेपाली सिके भन्छन बुढा त!! ल बुढा राम्रै गर्योउ तेसोभए भनेर मैले पनि मौकामा भनिहाले, यसो प्रचण्डलै सम्झाइदिनु पर्यो, हिँसाको बाटोमा नहिड भनेर भनिदिनु पर्यो। अचेलको मान्छेलाइ कसैले सम्झाउन सक्दैन, झन् प्रचण्डलाइ त झनै सक्तिन। सकेको भए त नाथुरामलाइ सम्झाउथे नि। उ पर उभिराको लेनिनलाइ देख्यौ नि, तिमीले राम्रो बाटो हिडेनौ भनेको त के भन्छन थाहा छ। तिमि र म कसरी एकै ठाउँमा छौ त भन्छन, तिमि त हरायौ, मेरो त लाश अझै जनताले राखेका छन् भन्छन। तिमी नै नेपाली जनता हौ, तिमीहरुले नै सम्झाउनुपर्छ भने, म पनि आफ्नो बाटो लागे अनि।

त्यहाँबाट निस्केर अलि पर के पुगेको थियौ, एक हुल नेपाली महिलाहरु त झन्डा बोकेर बिरोध प्रदर्शन गरिराकेका। के भएछ भनेर हेर्न गएको त अचम्म को दृश्य पो देखियो। सिसाभित्र अर्ध-नग्न युवतीहरु बसेका छन् नजिक आउने इशारा गर्दै; केही पुरुषहरु मोलमलाई गर्दैछन, जताततै रातो बत्तीहरु बलेका छन्। नजिकै coffeeshop मा कफीसंगै खुल्लम खुला गाँजा बेचिदैछ। यो legal हो त!, मा प्रश्न गर्छु, उनीहरु जवाफ दिन्छन, Its illegal but not punishable. लौ यो पनि नयाँ कुरो थाहा भो। बारमा मदिरा पिएर लट्ठ छन् पुरुषहरु। यो कता हो स्वर्ग हो कि नर्क हो, यो पृथ्वी नै हो त जस्तो लाग्छ। कलियुग भनेको यही होला जस्तो लाग्यो तर यी किन झन्डा बोकेर बसेका हुन् कुन्नि, सोध्न पुग्छु म। ओहो महिला संघ क्रान्तिकारी पो रहेछन डरै पो लाग्यो त! बानेश्वोरमा हामीले बिरोध गरेर सुन्दरी प्रतियोगिता नै रोकिदियौ, नारीहरु प्रदर्शनका समान होइनन भनेर, यहाँ त खुल्लम खुल्ला नारीहरु बिक्रीमा छन्। यिनीहरु त यसमा रमाउछन् तर यस्तो संस्कृति नेपालमा पनि नभित्रियोस भनेर लागेका रे महिलाहरु। उनीहरुलाई Best of luck भन्दै म पनि आफ्नो बाटो लागे।

Train मा घुम्दै जाँदा Deen Haag पुगियो। अंग्रेजीमा The Hague भनिने ठाउँमा। यहाँसम्म त आइसकियो International court of Justice मा पनि पुगौ न भनेर गइयो यता पनि एक हुल नेपाली भेटियो त। नेपालीहरु पनि संसारको सबै कुनामा पुगेको देखेर खुशी लाग्यो तर दुइवटा समूह रहेछन। विदेशमा त एउटा मात्र समूहमा मिलेर बसेको भए राम्रो हुन्थ्यो जस्तो लाग्यो खैर केही छैन। उनीहरु त माओबादी र तत्कालिन शाहीसेना पिडित पो रहेछन त। अन्तर्राष्ट्रिय अदालतमा मुद्धा हाल्न आएका रे, प्रचण्ड र ज्ञानेन्द्रको बिरोधमा तर भित्र छिर्न दिएनछ अनि बाहिर धर्ना दिदै रहेछन। यसको बारेमा त नेपालको सरकारलाइ को pressure दिने हो त यहाँ आएर हुन्छ त, म सोध्छु। नेपालका त सरकार भए पो धर्ना दिनु त, एकजनाले बोले; म अवाक भएँ। त्यहाबाट फेरी Brussels तिर जाँदा पनि नेपाली शरणार्थीहरु टन्न भेटिए। अब मैले प्रश्न गर्न छोडिसकेको थिएँ, ढुक्क भएर घुमियो, बाटोमा Annapurna भन्ने नेपाली Restaurant पनि देखियो खुशी लाग्यो। जहाँ पनि घुम्न गयो, मुर्ति र शालिकहरु देखिन्छन। हामीकहाँ त ति शालिकहरु पनि सामन्तबादको प्रतीक भन्दै सबै भत्किन थालिसके, भोलिका पिढीले के देख्न पाउलान चिन्ता लाग्यो। हुनत जिउंदै मान्छे त दिन-दिनै ढलिरहेका बेला शालिक ढल्नु के ठुलो कुरो भयो र। फर्केर नर्वेतिर आउन लाग्दा नेल्सन मन्डेलालाइ भेट भो। तेती बेर त गफ हुन पाएन तर बुढाले भनेका कुरा कानमा गुन्जिरहे, "रंग/जातको आधारमा कहिले पनि देश बन्दैन है, बनिहाले पनि त्यो टिकाउ हुदैन, विचार गर्नु है।"

विपना नभई बाँचिदिने सपनाहरु

2010-02-25T08:42:00.000-08:00

विपना नभई बाँचिदिने म भित्रका मेरा सपना

म मरे पनि रहिदिने मेरा प्यारा-प्यारा सपना

आँशुसितै पग्ली झर्ने, हाँसोभित्रै खेलिरहने

प्रीत नपाई रोजी हिंड्ने ती अधुरा मेरा सपना

विपना नभई...

भावनामा अल्झीरहने, कल्पनामा बल्झिरहने

जीवन नपाई खोजी हिंड्ने ती पुराना मेरा सपना

विपना नभई...

मैले प्राय: सुनिरहने गीतहरु मध्येको गीत हो यो। आज गीत सुन्दा सुन्दै यसको शब्दमा पनि ध्यान दिएर सुन्दै छु।नारायण गोपालका गीतहरु कहिले कहिँ त abstract art जस्तै लाग्छन, जसरी अर्थ लगायो उस्तै लाग्ने। यी र यस्ता गीतहरु चीरस्थाई रहेको शब्द, सङ्गीत र स्वरको उचित तालमेलले नै त होला। आज यसको अर्थ खोज्न मन लाग्यो। हामी जीवनमा कुनै क्षेत्रमा लागेका हुन्छौ तर यो जरुरि छैन कि त्यो आफुले रोजेकै र आफ्नो इच्छाको होस्। जीवन एक सम्झौता न हो। सीमाहिन र असम्भवजस्ता लाग्ने सपनाहरु र तीता मीठा यथार्थको बिपनाहरुका सम्झौता नै जीवनको वास्तविकता त हो। तर पनि मनका कुनै कुनामा रहर र आकांक्षाहरु त रहेकै हुन्छन जुन जीवन जिउने क्रममा चाहेर वा नचाहेर पुरा भएका हुन्नन्। कसैको राम्रो स्वर हुँदो हो, गाउने रहर पनि हुँदो हो तर पुरा गर्ने नसकेको हुनसक्छ। कोहि राम्रो चित्र बनाउन जान्ने होलान तर समय र परिस्थितिले गर्दा तेसलाइ समय दिन नसकेको होस्। कोही राम्रो अभिनय गर्न जान्ने होलान्। यस्तै सपनाहरु त रहँदा हुन् जीवनमा जो विपना हुन सकेका छैनन् तर मरिसकेका पनि छैनन्।तेही भन्न खोजिएको हो कि यस गीतमा पनि। भावनामा अल्झीरहने, कल्पनामा बल्हिरहने र जीवन नपाई खोज्दै हिंड्ने ती पुराना सपनाहरु त होलान सबैका जीवनमा।हुन सक्छ कुनै दिन जीवन पाउने सम्भावना पनि होस्। आँशुसितै पग्ली झर्ने, हाँसोभित्रै खेलिरहने यी सपनाहरु जीवन र प्रीतको खोजीमा हुन्छन। तेसैले त भनिएको होला विपना नभई बाँचिदिने सपनाहरु। मरे पनि रहिदिरहने सपनाहरु।यस्तै रहर र सपनाको कुरा गर्दा एउटा लेख लेखेको थिएँ, तेही सम्झिएँ अहिले। तेसैले यो गीत सुन्दा मलाई पनि मेरा विपना नभई बाँचेका मेरा सपनाहरु याद आउछन र आशा छ म ती सपनाहरुलै मर्न दिन्न, एक दिन अवश्य विपनामा परिणत गर्छु।

सपनाकै कुरा गर्दा यस्तै टुक्रा टाक्री लेख्ने क्रममा मैले एक चोटी लेखेको थिएँ, "सपनाहरुसङगै बाँच्नु त रमाइलो छ नि, यथार्थ त प्राय: तीतो नै हुन्छन"। तेतीखेर एक जना दाई( बिनित) ले जवाफ दिनु भएको थियो "तितो यथार्थ र मिठो सपना बिचको खाडल पुर्ने दु:ख पनि मिठै हुन्छ"।यो हरफ म प्राय: सम्झिरहन्छु।

आगो, सपना र जलेको विपना

2010-02-09T08:53:00.000-08:00

झर्दैछु तेही ओरालो
जहाँ टेकेर उकालो चढ्न खोजेको थिएँ

पछ्याउदैछु तिनै जुनकिरिहरुलाई
जो आगोका रापमा मरेका थिए कुनैबेला

तर्न खोज्दैछु खोलाहरु
डुंगाहरु पनि त जलिसकेछ्न तेही आगोमा

आशाहरुको खेती गर्न भनेर
पसिना बगाउने प्रयास गर्छु
त्यो आगोले जमिन पनि सुख्खा भइसकेछ

टन्टलापुर घामले पोल्दा
चौतारीमा बस्न खोज्छु
त्यो पनि तेही आगोमा बलेछ

तिर्खा मेटौ भनेर
पानीको मूल खोज्छु
जंगल त झन् डढेलोले नष्ट भएछ

एकान्तले सताएर
आफन्तलाइ भेट्न जान्छु
आगोको राप सहन नसकेर सबै कता कता हराएछन

हिड्दा हिड्दै
आज फेरि काँडाले बिझायो
सबै घोच्ने काँडाहरुलाई सिध्याउछु भनेर
बोकेको आगोले
काँडाको बीउलाई त सिध्याउन सकेको रहेनछ
उल्टो आफ्नै विपना पो जलेर खरानी भइसकेछ

( अप्रमाणित भएका माओवादीको लडाकुहरुको भावनालाइ समेट्ने प्रयास हो यो)

पेरिस यात्रा

2010-01-11T14:48:00.000-08:00

(source: google image)

नयाँवर्षको गन्तब्य पेरिस। नयाँ ठाउँ, आत्मीय साथीहरुका साथ नयाँ बर्षलाइ जोस, जाँगर र उमङ्गका साथ मनाउने रहर । विश्वका आश्चर्यहरु मध्ये एक ( अहिले त अरु धेरै भैसके; संसारै आश्चर्यहरुले भरिएको बेला) Eiffel Tower देखि लिएर Louvre museum सम्म भएको शहर। फ्रेन्च नबुझ्ने म र अंग्रेजी नबुझ्ने फ्रेन्चहरुको राम्रै combination भयो यो पटकको घुमाई।

उडान शुरु भए देखि नै एउटा आकृति पछी लागेको लाग्यै छे । घरी लुकी लुकी हेर्छे, कल्पनामा आउछे तर यथार्थमा भने भेटिन्न। नयाँ बर्षको आगमनलाइ स्वागत गर्न बिशाल भीड जम्मा भएको छ, eiffel tower वरिपरी । आफ्नो भने आँखामा उसकै मात्र तस्बीर छ जतिखेर पनि। टावर रंगिएका विभिन्न रंगीचंगी सजावटले पनि मनलाइ तेही बिघ्न आकर्षण गर्न सकेको छैन। Eiffel Tower को माथिल्लो तल्लाका बत्तीहरु बल्दैनन उही नयाँ बर्ष शुरु हुने समयमै। नोबल भाई भन्दैछ," यो program मा bug छ दाई," computer engineer को दिमाग न ठहरियो। तर आफ्नो त दिमागको बत्ती नबालेको कति भैसक्यो यो बुझ्न छोडेर को त्यो program को bug माथि discuss गर्न चाहन्थ्यो र!

Seine नदीमा cruise को यात्रा गर्दा पनि फ्रान्सका एतिहासिक भवन र पुलहरुको बर्णन गर्दै record बज्दैथियो। तर आफ्नो मनमा अर्कै सङ्गीत बज्दैथियो कि कुन्नि त्यो सुन्न त सुनियो तर कता हरायो कता।

खै अझै पनि आकृति त धमिलै छ, अस्पष्ट छ तर बारम्बार आइरहन्छ छायाँ जस्तै। Disneyland मा Roller coaster मा चढ्दाखेरि एकैछिन बिर्सिए झैँ भा'को थियो नत्र त यसले छोडेको होइन। Life is a roller coaster भन्थे क्यारे, साँचिकै हो कि झैँ लाग्ने। यो त एकछिनमा सिद्धियो तर जिन्दगीको यात्रा चलिरहन्छ निरन्तर; कहिले उकालो कहिले ओरालो। यसले एउटा कुरा के चाहि सिकायो भने उकालो चढ्न गार्हो त होला तर अचानकै आइदिने ओरालो जति कठिन त उकालोको यात्रा पनि नहुदो रहेछ। कहिले कहिँ आउने 360 degree को फन्कोले सातो लान्छ तर एक चक्करमा फेरी जही को तही पुर्याउछ। यथार्थबाट केहि पर लगेर यसले केहि मनोरंजन त दिलायो तर त्यो छायाँ जो निरन्तर घुमिरहेछ, तेस्लाई मेटाउन भने सकेन।

Louvre को दरबारमा पुराना सभ्यताहरुको खानी नै रहेछ, त्यो सबै हेर्ने र बुझ्ने सामर्थ्य र भएन तैपनि केहि उत्कृष्टलाइ त छोड्ने कुरा पनि त आएन नि। प्राय: किन सबै मुर्ति र चित्रहरु नग्न छन्, जगदीश भाई र मेरो discuss हुन्छ तर बिना निष्कर्ष टुंगिन्छ। शायद जीवनको शुरुवात पनि र अन्त्य पनि तेसरी नै हुने भएकोले पो तेस्तो भएको हो कि मान्छेको यौन मनोबिज्ञानले गर्दा भएको को त्यो भने छुट्याउन गार्हो भो। मोनालिसा पनि देखियो तर परबाट। Da vinchi को code को अध्यन गर्न भने पाइएन। तिनले कुनै काल्पनिक चित्र बनाए या कुनै सुन्दर युवतीको साचिकै चित्र बनाए त्यो भने थाहा पाउन सकिएन। हुनत आफ्नै मनको कुरो त थाहा पाउन नसकेको बेला यस्तो कुरा कसले बुझिदिने!

अझै पनि सोच्दैछु। यस्तो रमाइलो शहरमा आ'को छु, सुन्दरताको खानी छ, साथीहरुको आत्मीयताले बसाइलाई अझै सुन्दर बनाउदैछ तर पनि मनमा एउटा तस्बीर बारम्बार आइरहन्छ; स्पष्ट आकृति भने देखिदैन किन हो बुझ्न सक्तिन। प्लेनमा फर्किदैछु; आँखा लाग्न खोज्दैछु। बिस्तारै त्यो धुमिल आकृति हातमा दियो लिएर अगाडी बढ्छ। दियोको मधुरो प्रकाशमा धमिलो छायाँ अलि अलि प्रष्ट हुदैजान्छ। म देख्छु उ त त्यहि मोनालिसा पो रहिछे। कसैको कल्पना हो या यथार्थ म बहस गर्न चाहन्न, उ म तिर अगाडी बढ्छे र बोल्न खोज्छे। अचानक म आवाज सुन्छु; "what do you want sir, tea or coffee?" कस्तो मीठो सपना थियो बिगारी हालिनी मोरीले। तिम्रो airlines ले खाजाको नाममा यहि tea/coffee त दिन्छ, तेही भए पनि पिउ, सपना त बिग्रिगो। के गर्न कल्पनाको संसार त क्षणिक हो, यथार्थ त यहि हो। भोलिबाट त फेरी उही दैनिकी शुरु हुनेवाला छ। जे होस्, नयाँ बर्षको शुरुवात राम्ररी भयो, आशा गर्न सकिन्छा आउने दिनहरु पनि राम्रै हुन्। फ्रान्सको यात्रालाइ स्मरणीय बनाउन मद्दत गर्न सबै साथीहरुको न्यानो माया र आत्मीयताको लागि पुन: धन्यबाद।

फिल्मका कुरा

2009-12-28T04:34:00.000-08:00

जीवन पनि चलाचित्रै हो त। कताबाट यस्तो सोच आयो भन्नुहोला, यो बितेको दुइ तीन दिन मज्जाले फिल्महरु हेरियो तेही भएर होला। सेक्सपियरले रंगमंच भनेका थिए क्यारे, उस्तै उस्तै त हो नि। नभन्दै जीवनको सुरुवात देखि अन्तसम्म फरक फरक भूमिका पनि त निर्वाह गरेकै हुन्छौ नि हामी पनि। जीवनरुपी नाटकको पर्दा खुल्छ जब आँखाको पर्दा खुल्छ बालककालमा, तर रंगमंचको पर्दा लाग्ने समय निश्चित हुन्छ, जीवनको भने ठेगान छैन। कुनै भूमिकामा जम्न खोज्दा खोज्दै कसैले पर्दा तानिदिन्छ अनि नाटक पनि सिदिन्छ। बालक, युवा, बृद्धको भूमिका गर्दा गर्दै नाटक पनि अन्त हुन्छ एकदिन। अन्त्यको मात्र कुरा गर्दा अलि निराशाबादी लाग्न सक्ला तर अन्तिम सत्य तेही हो क्यारे।

खासमा कुरा चलचित्रको गर्न खोजेको हो, दर्शनतिर पो पुग्यो। हुनत दर्शनमा उति रुची त छैन तैपनि बेला-बेलामा खोक्न भने छोडिन्न। के गर्ने नेपालमा नजाने पनि खोक्नेकै प्रगति छ र प्रगति गर्न को चाहदैनर। चलचित्रको कुरा गर्दा हामी अलि सानोछदाखेरिको त राम्रै जस्तो लाग्थ्यो नेपाली फिल्महरु पनि। गीतहरु पनि राम्रै सुनिन्थे। अचेलका त के हुन् कुन्नि, नेपाली भाषामा मात्र बन्छन अरु सबै त छिमेकी राष्ट्र बाट साभार। हुनत राजनेताहरु त देशको राजनीति देखि लिएर सबै कुरामा उतैको भर पर्न थालेपछि फिल्म बनाउनेहरु पनि त लाग्नै पर्यो नि। अब यस्तरी बनेका फिल्ममा गुणस्तरको कुरा कसरि गर्ने। यो लेख मैले आज गूगल transliteration बाट लेख्या जस्तै होला नि। मदन पुरस्कारको site मा Mac को लागि romanized keyboard ले काम गरेन, गूगल जिन्दाबाद। हाम्रो फिल्मवालाहरुलाई पनि उतैको सम्बाद, उतैको गीत र सङ्गीत, उतैको द्वन्द, उतैको स्वर, उतैको कहानी मन पर्दो रहेछ, translate गर्यो फिल्म तयार। नेपाली फिल्ममा बुझेका, जानेका व्यक्तिहरु कम भएर पो हो कि भनौ भने उनीहरु जति जान्ने को होला जस्तो लाग्छ फेरी। फिल्म बनाउने खेल्ने मात्र के र, टिका लगाएर पार्टीको गीत गाउन त पछी पर्दैनन्। तेत्रो राजनीतिक सोच भएकाहरुलाई कसरि नजान्ने भन्नु र खै। हुन त पहिले पहिले गाइनेहरु वीरभक्ति धाराका गीत गाउदै हिड्थेरे राजा महाराजाका; अहिले देशमा लोकतन्त्र जो आयो तेही भएर पार्टीका गीत गाउदै हिडेका होलान। पार्टीको गीत गाउदै हिड्छन अनि भोलि पर्सि देशको प्रतिभाको कदर गरेन भनेर खोक्छ्न। फिल्ममा बुझेर आउने नयाँ पुस्ताहरुबाट चाही केहि आशा गर्न सकिन्छ कि। Documentary तिर त राम्रै गरिराको छन् नयाँ पुस्ताले। फिल्मतिर पनि केहि गर्लान के भने आशा त गर्न सकिएला नै। हुनत भारतले पनि english film कै नक्कल गर्दै आजको स्थितिमा आएको हो तर त्यो मात्रै पनि सत्य होइन आफ्नोपन पनि थियो उनीहरुको। नेपालमा सजिलै भन्छन ठुलो बजेटको फिल्मसंग हामीले कसरी प्रतिश्पर्धा गर्न सकिन्छ र! तर बजेट नै ठुलो कुरो होइन, कतिपय कम बजेटका फिल्मले पनि माथिल्लो स्तरमा व्यापार गरेका उदाहरण छन्। २० बर्ष अगाडीको नेपाली फिल्म हेर्यो भने केहि न केहि रुपमा अहिले भन्दा त गतिला थिए जस्ता लाग्छन। साहित्य, सङ्गीत र कलालाइ पनि साथै लिएर गयो भने त फिल्ममा पनि त गुणस्तर आउदो हो। हुनत यो क्षेत्रमा लाग्नेले पनि सोचिराकै होलान। हुनत सोच्ने फुर्सद कसलाई छ र, चिया पसलमै भए पनि गफ त चल्दै होला। गफै पनि चल्न दिउ न यसबाट पनि केहि कुरा त निस्कन सक्छनि।

फिल्म हेर्दा हेर्दै लेख्ने बिषय पनि फुर्यो आज। पढाईमा ब्यस्त भएर लेख्ने काम कम भएको थियो फिल्म हेरेर बिषय पाइयो। नयाँ बर्ष पनि आउदैछ, नयाँ बर्षमा नयाँ सोच र नयाँ उमङ्गका साथ् काम गर्नुपर्नेछ। हुनत जे कुरामा पनि राजनीतिलाइ दोष दिने चलन छ हाम्रो। नभन्दै राजनीतिक रुपमा देश सबल नभई अरु कुरामा अगाडी बढ्न सकिन्न तर राजनीतिलाइ मात्र दोष दिएर पनि कहाँ अगाडी बढ्न सकिन्छ र। फिल्म जस्तै राजनीतिमा पनि युवा, पढेलेखेका पुस्ताको कमि भएर पनि यस्तो भएको हो। गन्तब्य थाहा नभएका व्यक्तिहरुको हावी भएपछी गति पनि कसरी लिनसक्छ र राजनीतिले पनि। युवा र नयाँ सोच भएका व्यक्तिहरु, फिल्म होस् कि राजनीति होस्, अगाडी बढ्न सकुन, आउदै गरेको नयाँ बर्षले यस्तै शुभ-संकेतहरु लिएर आओस, सबैलाइ शुभकामना!!!

प्रसन्नता

2009-11-16T07:34:00.000-08:00

"सुनन मेरो एउटा काम गरिदिन्छौ?" फोनमा उही परिचित आवाज आयो । "भनन तिमीले भनेको के कुरा मैले नाइँ भनेको छु र, म जवाफ दिन्छु ।"

"हेर न मेरो भाई हृदय छ नि, तेसलाइ अमेरिका जान पर्यो रे । मैले अहिले भर्खर त +2 सिद्धियो, के हतार भो र, Bachelor यतै complete गर अनि गए भैहाल्यो नि भन्छु मान्दै मान्दैन। अहिले उता गएर त गार्हो हुन्छ नि पढ्न पनि काम पनि गर्न भनेको । बुवा आमाको कुरा त झन कहिले पो सुन्थियो र तेसले अहिले सुनोस, at least तिम्रो कुरा त सुन्छ नि, एकचोटी सम्झाईदेउ न । झन अस्ति भिनाजु चाहिँले सम्झाउनु भएको, रिसाएर गयो खानै नखाइकन ।संगत पनि तेती गतिलो छैन तेसको, खाली Guitar बोकेर हिड्छ, पढाईमा ध्यान दिने होइन भन्यो भने उल्टै रिसाइदिन्छ ।"

उ फोनमा बोल्दैछे, म हिजोको कुरा सम्झदैछु ।हिजो हृदय मेरोमा आएको थियो ।आउन त उ Guitar सिक्न भनेर आएको थियो, तर कुरा भने यही बारेमा गर्न आएको थियो ।मैले उसलाई चिनेको सानै बेला देखि हो ।उसको दिदि र म संगै पढेको school र college पनि । बाउ आमा अलि कडा स्वभावको, दिदिलाइ सबै कुरा भन्न नमिल्ने, म senior भएपनि सबै कुरा share गर्थ्यो ।Guitar पनि मेरै संगतले नै हो सिकेको तर अहिले त म भन्दा कति को कति राम्रो बजाउछ, band पनि छ साथीहरुको उसको । भर्खर +2 मात्र सिद्धिएको भए पनि उसमा किताब देखि बाहेकको कुराहरुमा तेतिकै चाख छ। चाहे movie को कुरा होस्, चाहे literature को कुरा होस् वा चाहे politics को कुरा होस् सबैमा राम्रो बहस गर्न सक्छ उ। ए अर्को main कुरा म उसको दिदिलाइ मन पराउथे भन्ने कुरा थाहा पाउने एउटा मान्छे हो उ पनि । हुन त ती कुराले यहाँ केहि अर्थ राख्दैनन् । तपाइको जिन्दगीमा यस्तो तालले कसैसंग कहिले पनि love पर्दैन बुझ्नुभो, भनेर जिस्काइरहन्छ अझै पनि। उसको दिदिको छोरो भैसक्यो अहिले त, अस्ति पास्नीम त निम्तो पनि आको थियो। तपाइको भान्जोको पास्नीको निम्तो छ भनेर घोचपेच गर्दैथियो। जाने मन नै भएन। अस्ति किन नआएको नि तिमि भनेर सोध्दैथी उसले पनि , office को काम भनेर झुटो बोलियो।

अब विदेश जान्छु म त भन्दैथियो घरमा सम्झिदिनु पर्यो। उ independent हुन चाहन्छ रे।यता pocket money को लागि दिन दिने बाउआमा संग पैसा मागेर पढ्नु भन्दा त आफैले दुख गरेर पढेको राम्रो हो नि होइन र भन्दै थियो। नेपालमा पढ्न पनि महँगो नै छ, तेसमा 2-3 laakhs extra खर्च गर्यो भने त उतै राम्रो पढाई मिल्छ भने किन यता पढ्ने भन्दैथियो। मैले पनि example दिने कोशिस गरे, हामीले पनि त यतै पढेको हो नि, at least bachelor त complete गरे हुन्छ नि यतै भने। पछी पनि जानु नै छ भने अहिले गयो भने उतैको degree हुन्छ झन job को probability बढ्छ नि होइन भन्दैथियो। फेरी तपाइको पनि नेपालमा यति दुख गर्नुहुन्छ तेही survive गर्ने त जति पैसा हुने त हो भन्दैथियो। एकैचोटीमा कहाँ ठुलो कुरा पाइन्छ र, अलि बर्ष पछी experience बढेपछी त राम्रो होला नि। म सम्झाउने प्रयत्न गर्छु।मलाइ थाहा भैसक्यो म उसलाई सम्झाउन सक्तिन।म आफै पनि यहाँको मान्छेको सोचाई, काम गर्ने तौर तरिका, कामको मुल्यांकन गर्ने तरिका देखेर एक प्रकारले बिरक्त भइसकेको छु। तेही हो एउटा राम्रो अवसरको खोजीमा छु जसले यहाँबाट उम्कने बहाना मिलोस। उसले मलाई example ठान्ला, त्यो त पलायन भएको देख्यो भने के सोच्ला तेही भएर धेरै सम्झाउने प्रयास पनि गरिन।" हेर्नुस नेपालको political condition मा अहिले कुनै राम्रो positive symptoms हरु केहि देखेको छैन, म त determined छु जाने कुरामा, घरमा एकचोटी आएर सम्झाइदिनु पर्यो।अर्को important कुरा मेरो girl friend पनि जान्छु भन्दैछ, म यता उ चाही उता अनि मेरो पनि तपाईकै हालत हुन्छ है दाई बुझ्दिनु पर्यो। तपाई त हुनुहुन्छ मेरो अलिकति कुरा बुझ्ने मान्छे।"

"ए सुनन, कता हरायौ, बोल्ने छाड्यौ त", म त फोनमै उसको कुरा सोच्न थालेछु। हुन्छ म सम्झाउने try त गर्छु तर नेपालमा बसेर पनि के नै हुन्छ र, राजनीति कहिले राम्रो हुने भएन, काम गर्ने environment पनि छैन, यहाँ बसिराकोहरु त जान खोज्दैछन, जान खोज्छ भने जान दिए भैगो नि, म सुझाव दिन्छु।" तिमिले झन् सम्झाउछौ होला भनेको त तिमि पनि उसकै जस्तो भाषा बोल्दैछु त!" "होइन, मैले त यसै आफ्नो विचार भनेको नि। "यहाँ पनि त अवसरहरु छन् नि, राम्रो काम गर्नेले गरिराखेकै छन् त।सधै तेस्तो त अवस्था हुदैन नि, political condition पनि बिस्तारै stable भैहाल्छ नि। मेरो श्रीमानकै हेरन, कमाई पनि राम्रै छ, आफ्नै देशमा बसेर राम्रो काम गर्न सकिन्छ भने किन कोशिश नगर्ने! सबै जना हामफालेर विदेशकै पछी लागेका छन्, के हो के म त बुझ्ने सक्तिन खै।" हुन्छ म भोलि तिम्रो घरमा आउछु अनि कुरा गरौला भनेर फोन राख्छु म।

उसको घरमा जान्छु र सम्झाउन खोजेको प्रयास गर्छु, उसले अनुरोध जो गरिसकी। फेरी भाईले पनि घर आएर सम्झाइदिनु भनेको छ, म कुरो घुमाएर जाँदा पनि राम्रै हुन्छ भन्ने तिर मोड्न खोज्छु।

म उसको अनुहारमा एक टकले हेर्न थाल्छु, उसको नेपाल बाहिर नजाने विचार कहिले पनि। आफु पढाई सिद्धिनासाथ् अमेरिकाको चक्करमा। न त कवाड american ambassy ले visa दियो न त तिमीलाई नै पाएँ।तिम्रो बुझ्न नसकेको स्वदेश प्रेम र मेरो हुन नसकेको अमेरिका यात्रामा मेरो प्रेम कता को कता मर्न पुग्यो। म यस्तै कथा फेरी दोहोरिओस भन्ने चाहन्न, त्यो भने पक्कै हो। अन्तमा म उसको toefl registration को लागि बुवालाइ convince गराउन सफल हुन्छु म। उ रिसाएको भावमा मलाई हेरिरहन्छे, म ठुलै युद्ध जितेको जस्तो खुशी महशुस गर्न थाल्छु।

हनुमान र पाण्डवहरु

2009-10-26T10:31:00.000-07:00

वानर सेना साथमा लिइ
वनवास बाट फर्केर आए
मर्यादाविहिन रामहरु
शहरमा स्वागत द्वार बनाइ
कुर्दैछन सारा हनुमानहरु

आँखा भएको ध्रितरास्ट्र सामु
द्रोपदीको सारी तान्दैछन
बलवान दुर्योधनहरु
निर्लज्ज भै बसेर
हेर्दैछन् सारा पाण्डवहरु

नाक

2009-09-28T15:30:00.000-07:00

आँखाको मुनि र मुखको माथिको भागको नाम नै नाक हो। नाकको कुरा कताबाट आयो भन्ने सोच्नुहोला फेरी। के गर्ने सबैजना यहि नाकको लागि काम गर्दैछन। राम्रो र नराम्रो सबै कामकुरा यहि नाकले नै नियन्त्रण त गर्छ नि। आज नाकको बारेमा लेख्न मन लाग्यो, मनै त हो जे पनि त सोच्न सक्छ नि। भैरव अर्यालले टाउको लेखे, म पनि के कम तर तेही त दोहोराउनु भएन, कि तेस्को हाराहारीमा लेख्ने आँट हुन पर्यो। होइन भने बिषय परिवर्तन गर्यो आनन्द।

साँचै नाक भएन भने के होला त। पहिलो कुरा त सिंगान आउदैन, झन्झटै साफ। हुनत नाकले हावामा भएका फोहोरहरु छान्ने भएर नै सिंगान आउने हो। तर पनि रुघा लागेको बेलामा सिंगान पुछेर हैरान भइने, नाकनै नभए त ढुक्कै भयो नि। तर आफ्नो भने अलिकति अप्ठेरो पर्ने जस्तो छ। चस्मा लगाउनु पर्ने नाक भएन भने त कसरि अड्याउने मुश्किल पो हुन्छ त। हुन त अचेल लेन्सको जमाना आइसक्यो तर पनि म त अन्धो नै पो हुन्छु त। फेरी नाकमा फुली र अरु गहना लगाउनेहरुले कति गालि गर्दा हुन् भगवानलाइ। उसमाथि आफु त बाहुन हो परियो; नाकले नै पहिचान गराउछ। थेप्चे नाक भएका सब अरु जाति, चुच्चा नाक जति बाहुन छेत्री। फेरी कुनै जातजाति माथि भेदभाव राखेर भनिएको भने होइन है।

नाकको शारीरिक मात्र महत्व होइन है हाम्रो त नाकसंग संस्कृतिक र अरु पनि मूल्य जोडिएको पो छ त। जस्तै फलानाको नाक काटियो भन्नुको मतलब तेस्को इज्जत नै गयो भनिन्छ नि। यो नाक काटिनु र इज्जत जानु चै रामायणकै कथासंग जोडिएको हुनुपर्छ। किनभने रावणको बहिनीको नाक लक्ष्मणले काट्नालेनै रामायणको युद्ध शुरु भयो। भनेपछी नाकको लडाई आजको मात्र होइन यो त हाम्रो पुर्खौ पुर्खादेखि चल्दै आएको कुरा हो। नाकको मुनि जुँगाको स्थान हुने भएकोले नाक भएन भने जुँगाको पनि खासै महत्व हुदैन। किनभने नाकबिनाको जुँगाको कुनै अस्तित्व छैन; जुँगाको काम मै नाकलाइ underline गर्नु त हो ।

नाक काटिनु नराम्रो कुरा भएकोले नै नाक जोगाउन सबैजना लागि पर्छन। यहि नाकको लडाई नै अहिलेको संसारको प्रमुख लडाई हो; मुख्य शत्रु र मित्र कोहि हुदैनन। कसैलाइ आफ्नो जातिको नाक जोगाउनुछ; कसैलाई आफ्नो देशको नाक जोगाउनुछ; कसैलाई आफ्नो बाउबाजेको नाक जोगाउन भन्दै टन्न खर्च गरेर नाक जोगाउनुछ; घरमा दुखी भएपनि बाहिर हासेर र खर्च गरेर नाक जोगाउनुछ ; कसैलाई आफ्नो पार्टीको नाक जोगाउनुछ। म आफै पनि नाक जोगाउने अभियानमा छु। लेख्न नजान्दा नजाँदै पनि लेख्न खोजियो; केहि साथीहरुले मन पराए तेसपछी लेख्न खोज्छु राम्रो भने हुने होइन। तैपनि नाक त जोगाउनै पर्यो; तेही भएर यो लेख पनि लेख्न थालियो।

१२ सेप्टेम्बर, २००९

2009-09-13T01:05:00.000-07:00

हिजोको दिन संसारकै लागि एउटा दु:खद दिन हो। मानव सभ्यतामा मानव नै दानव बनेको दिन हो शायद। संसारले त्यो दिनलाई सम्झीराख्दा आतंकबाद कहिले हट्ला र शान्ती छाउला भन्ने प्रश्नले पनि मनमा घेरिरह्यो। हुन त कुनै बेला आतंक र हिंसात्मक भनिएको समुह कालान्तरमा राजनीतिक शक्ती पनि बन्न पुगेका छन। तर पनि मलाई लाग्ने एउटा कुरा के हो भने बिचारलाई बन्दुकले अन्त गर्छु भन्ने हरु पनि बिचारको रुपन्तरण बिना केही गर्न सक्दैनन होला।

हिजोको दिन त्यस्तो भए पनि आजको दिन भने मलाई सम्झिन लायकको दिन भयो। एक बर्ष अघीको कुराबाट शुरु गरौ होला।

"भन्छन नि अधिकार र कर्तब्य सँगसगै आउछन। तेही भएर चुनौती पनि छ। यदी कुनै काममा चुनौती नै छैन भने त्यो कामको अर्थ पनि के नै रह्यो र होइन? जीवनको मजा नै तेस्मा छ नि।"

यो लेखेको आज एक बर्ष पनि बितेछ। यहाँको नेपाली समाजको अध्यक्ष हुँदाखेर मैले लेखेका कुरा हुन यि। समय कती चाँडो बित्दोरहेछ। यो कार्यकाल सम्पूर्ण रुपमा सफल भएको त भन्न नमिल्ला तर मेरो आफ्नै मुल्याङ्कनमा केही हदसम्म सफल नै मान्छु म। म केही हदसम्म सफल हुनु भनेको नै यहाँको नेपाली समाज पनि सफल हुनु हो जस्तो लाग्छ मलाई। नेपालीहरु मिलेर काम गर्न सक्दैनन भनिन्छ तर मेरो अनुभव भने त्यस्तो रहेन, राम्रो बातावरण र सहयोगी भावना भएका ब्यक्तीहरु जम्मा भए भने जस्तो सुकै काम पनि सानै प्रयास र लगनबाट गर्न सकिदोरहेछ। नेत्रित्वमा रहेका ब्यक्तीहरु पनि अहम मात्र गर्ने अनी सहयोगीका रुपमा काम गर्नेहरु पनि के भन्दा के कम तिर लाग्यो भने कुनै पनि संस्था दिगो रुपमा जान गर्हो हुदोरहेछ। जे होस् बिदेशमा रहेर पनि नेपाली भाषा, संस्क्रिती र एकताको पहिचान कयम गर्न केही मात्रा भए पनि योगदान गर्न सकेकोमा म आँफैलाई भाग्यमानी पनि ठान्दैछु।

अब नयाँ गठन भएको टिमलाई पनि शुभकामना, यसलाई अझै सफल र दिगो बनाउनमा उनीहरु पनि सफल होउन, र मैले आफ्नो अनुभव पक्कै पनि बाँड्नेनै छु।

आधुनिक साहित्यकार

2009-09-05T15:08:00.000-07:00

उ सानै देखि साहित्यमा रुची राख्ने गर्थ्यो। स्कुलको कार्यक्रमहरुमा कहिलेकहिँ फाट्टफुट्ट रुपमा कविता भने लेख्ने गर्थ्यो। समयको बेगसंगै धेरै समय बितिसकेको थियो। उ आफ्नो क्षेत्रमा एक किसिमको सफल नै थियो। तर सानै देखि साहित्यमा रुची भएको मान्छे पछी पनि अलिअलि लेख्नु पर्यो भन्ने विचारले केहि कविताहरु लेखेर पत्र पत्रिकाहरुमा पठायो पनि तर जता पनि छापिने कुनै संकेत नै देखिएन। हुन त तेस्तो कलात्मक त थिएन पनि तर तेस्तो निम्न कोटीको पनि थिएन तर के गर्नु छापिएन। उसले देख्यो एता उता पत्रिकामा उत्तर आधुनिक कला साहित्य सम्बन्धि केहि लेखहरु। बुझ्न त उसले पनि तेती धेरै त बुझेन तर जताततै तारिफ मात्र सुन्यो। कता कता विनिर्माण, डेरिडा, मार्क्स, अन्य पनि थुप्रै थुप्रै कुराहरु सुन्यो बुझ्ने प्रयत्न पनि गर्यो तर खासै बुझ्न भने सकेन। हुन त नेपालका हल्का फूल्का केहि उपन्यास पनि पढेको हो तर यी नयाँ कुराहरु भने तेती बुझ्न सकेन। एउटा यस्तै लेख सम्बन्धि नेपाली लेखक को एउटा किताब पनि किन्यो तर उपलब्धि भने शुन्य। एक दिन उसलाई एउटा चित्रकला प्रदर्शनीमा जाने अवसर जुर्यो जहाँ केहि चित्र बुझ्न सकेन र पनि मान्छेको भिड नै देख्यो। तेस्को एक हप्तापछी उसको पनि एउटा पत्रिकामा कविता छापियो जुन यस प्रकारको थियो।

मन्द बतास
छन्द कविता
ओठमा हाँसो र गालामा लाली
खोइ त ताली
मलाइ त गाली गाली
तिम्रो सरकार
मलाइ केरकार
सडकमा जाम
मुटुमा तिम्रै नाम

पत्रिकामा जस्तो कविता छापियो जताततै कविताको राम्रो प्रतिक्रियाहरु आउन थाले। प्राकृतिक सुन्दरता र आजको अवस्थाको राम्रो चित्रण भयो रे। हाम्रा समालोचक न हुन्, कहिले गतिला कुरा पनि झुर भन्दिन्छन कहिले तेसैलाइ वाह वाह। यसपछि अर्को कविता पनि छापियो, अब त झन वाह वाह। उसलाई थाहा भयो यहाँ के लेख्नुपर्दो रहेछ। अब त पत्रिकाले कुनै एक दिनको त्यो एक ठाउँ नै उसको लागि भनेर छुट्याईदियो। १-२ बर्षमा त उ पनि नेपालको गिनेचुनेको साहित्यिक व्यक्तिनै हुन पुग्यो। अब उसले कविताबाट निबन्ध पनि लेख्न थाल्यो, निबन्ध पनि होइन कथा पनि होइन, तर जे होस् लेखको तारिफ नै भयो। अब भने उसलाई पनि लाग्न थाल्यो उ ठुलो साहित्यकार नै हो। अब परिक्षण पनि गर्नु पर्यो जस्तो लाग्यो र नाटक लेख्यो अर्थ न बर्थको त्यो पनि हिट भयो। सानोमा चित्र पनि फाट्टफुट्ट त कोरेको नै हो किन यो विधा पनि हात नहाल्ने। बिबिध रंगहरु मिसायो अनि तयार भयो abstract art। अब पत्र पत्रिका, रेडियोमा उसकै अन्तर्वार्ता आउन थाले। उ वास्तवमै ठुलो साहित्यकार भयो। आज पनि उसकै अन्तर्वार्ता आउदै छ, कुन्नि के जाति ठुलै पुरस्कार पायो रे। कार्यक्रम प्रस्तोताले प्रश्न गर्यो तपाईको साहित्यिक यात्रा बारे छोटकरीमा भन्नुसन। उ भन्न थाल्यो सानै देखि रुची थियो, फलानो उमेरमा कविता लेखेको, चित्र कोरेको। त्यो कविता पढेर गुरुले पनि तिमि साहित्यकार हुन्छौ भन्थेरे। फलाको अंग्रेजी उपन्यासकारका कृतिबाट धेरै सिके, आदि आदि। नयाँ पुस्ताका लाइ केहि प्रेरणाका शब्दहरु पनि दिनुस न भन्दा यस्तो जवाफ थियो, साहित्य मनको भावको कसरी कहाँ पोख्ने भन्ने मात्र कुरा हो। र यो तपाई भित्र पनि छ, तेस्लाई हेर्न दृष्टि चाहिन्छ। अन्तिम हरफ पछी रेडियोले बिज्ञापन बजाउन थाल्यो। फलाना पुरस्कार प्राप्त साहित्यकारको नयाँ उपन्यासको तेस्रो संस्करण बजारमा निस्केको छ आफ्नो प्रति आजै सुरक्षित गर्नुहोला।

संवाद

2009-08-27T13:17:00.001-07:00

उ: यो बाटो कतिको राम्रो छ?
म: किन मलाई यो प्रश्न?
उ: तिमी त यो बाटो हिँडिसकेको मान्छे।
म: हिंड्नु मात्रै त के ठुलो कुरो भयो र, यहाँ असन्ख्य हिंडेका छन।
उ: तिमी त गन्तब्यमा पुगिसक्यौ नि त।
म: म जहाँ छु त्यो नै गन्तब्य हो भनेर तिमी कसरी भन्न सक्छौ?
उ: तिमी सफल देखिन्छौ नि त।
म: देखिनुमा के छ र। हिजो सफल भनिएकाहरु खै आज कोही देखिदैनन। फेरी सफल केलाई मान्ने हो र।
उ: तैपनी यो बाटोको बारेमा त केही भन। म यसमा हिँडु कि नहिँडु।

म: यहाँ चाहनेको लागि जताततै बाटैबाटा छन, तैपनी बाटो आँफैले खोज्नुपर्छ। म हिंडेको बाटो तिमिलाई मिल्छ भन्ने के छ र। यात्राको मज्जा त फेरी बाटो पहिलाएर हिंड्नुमा पो छ त। अरुले देखाएको बाटोमा त जो पनि हिड्छन नि।

उ: तिमीले जानेका कुरा भनेर मेरो यात्रा सजिलो हुन्छ भन्ने तिम्रो के जान्छ र। कि तिमीले जती दु:ख पायौ त्यो मैले पनि पाउँ भन्ने हो?

म: मैले सबै भनिदिँदा सजिलो त होला र यता पनि छिट्टै आउलाउ तर यती चाँडै यता आएर गर्ने के हो? तिमी अल्मलिन सक्छौ, तेही भएर खोज्दै आउ। उकालो- ओरालो गर्दै आउ। भोक र तिर्खाको अनुभव गर्दै आउ। गर्मी र जाडोको महसुश गर्दै आउ। दु:ख र पसिना बगाउदै आउ। अहिले आयौ भने यहाँ जो छन तीनले केही गर्न दिने छैनन तिमीलाई। अनुभव लिएर आउ। अर्को कुरा यो नै गन्तब्य हो भन्ने भुलमा नपर। त्यहाँबाट हेर्दा यो ठाउँ जहाँ देखिन्छ, यहाँ आएपछी फेरी अर्को ठाउँ देखिन्छ। यसको अन्त्य छैन, न त यसको सुरुवात नै थियो।

उ: तिमी त अध्यत्मिक पो हुन थालेछौ नि।

म: तिमी युवा छौ, बिज्ञानका ठेलीहरु खाएका छौ र सब कुरामा तर्क र फिजिक्स लगाउछौ। जब तिमी तेसभन्दा पनि पर जान्छौ, तब तिमी पनि यहीँ नै आउछौ।

उ: खै त म त झन अलमल्लमा परेँ के गर्ने हो। तिमीले बाटो देखाउछौ जस्तो लागेको थियौ त्यो आश पनि जाने भो। हिंड्न त म आँफै हिडिहाल्थेँ नि, तिमीसँग सल्लाह पो मागेको त।

ए के भो अचानक, तिमी त धमिलो छाँया जस्तै पो भयौ त। होइन तिमी त हावाको बेगजस्तै पो गायब भयौ त। ओहो झरनाको कलकल जस्तै पो आवाज आयो त। चराको चिर्बिर। उषाको किरण। म खै कता हराएँ कुन्नी, निद्रामा पो रहेछु कि क्या हो? म उ हो कि उ म हो केही छुट्याउन सकिन। कानमा आवाज भने गुन्जिरह्यो: आफ्नो बाटो आँफैले बनाउनुपर्छ।

क्रमभंगता

2009-08-05T13:20:00.000-07:00

धेरै भो नलेखेको पनि। के लेख्ने भन्ने विषय नभएको पनि होइन। यसो हेर्दै थिएँ प्रत्येक महिनामा कम्तिमा एउटा भए पनि लेखेको रहेछु मैले। यो महिना त केहि पनि लेखिएनछ। अचेल राजनीति देखि लिएर जताततै क्रमभंगताको कुरा हुदैछ आफुले पनि तेही अनुसरण गरियो भनौन अब। बितेको महिना नेपालमा थिएँ, घर परिवार, साथी-भाई, आफन्त भेटघाटमा समय बितेको त पत्तै पाइएन। लेख्ने फुर्सद नै भएन भनौन।

बिषय त प्रसस्तै थिए, के मात्र लेख्ने? जो पनि लेख्ने मात्र छन् गर्ने चाहिँ कसले हो कुन्नि। आफु पनि उही ड्यांगको मुला न परियो। गर्ने त आफु पनि कता हो र गफ चै दिइहालौं न मौकामा। जाजरकोटमा झाडापखाला महामारी छ, मन्त्रिजी विदेशमा छन् , प्रधानमन्त्रि फुलमाला पहिरेर हिड्नैमा ब्यस्त छन्।एउटा समूह सडकमा नागरिक सर्वोच्चता खोज्दैमा व्यस्त छ। काठमाडौँमा फोहोरको थुप्रो छ, पानी परेर त्यो पनि बगाउन थालेछ। फोरममा चिरा पर्यो रे, एउटा समूह प्रजातान्त्रिक रे अर्को चाहि के हो कुन्नि? एउटा बिधार्थी युनियनले बस तोडफोड गरेरे, अनि ३ दिन यातायात बन्द भयो रे। आफुलाई भने airport आउनको लागि गाडी चलेको छ कि छैन भन्ने मात्र tension। साचै एउटा अलि रमाइलो कुरा, रमाइलो त कसरी भनौं आफुले पनि दुख पाइयो। एउटा राजा जनताले फालेका अर्को चै जनताले पालेका जस्ता। पहिलेको राजाको सवारीमा त एक दुइ घण्टा दुख पाइन्थ्यो तर अहिलेको राजा त झन बग्गीका साथ सवार दिन भर सडक जाम। एउटा पत्रिकाले लेखेको थियो नया नेपाल भनेको त माधव नेपाल पो रहेछ भनेजस्तै।खोइ कति लेख्ने र के मात्र लेख्ने। स्वस्थानीको कथामा भनेजस्तै छ। यसको बयान हजार जिब्रो भएको शेषनागले पनि सक्तैनन न त चतुर्मुख ब्रम्हाले नै सक्लान।

उही हो, के लेख्ने भन्दा भन्दै लेख्ने बिषय फुर्यो। काठमाडौँको जय होस् र जय होस् नेपालको। हामी सबै नेपाली न पर्यौ। नेपालको जय भएपछी त हाम्रो पनि अवश्य जय होला नि। जय नेपाल।

तँ बगिरहन्छस बागमती

2009-06-06T14:25:00.000-07:00

म कम्प्युटर अगाडि छु, Youtube मा गीत सुन्दैछु र आफ्नो काम पनि। एउटा पुरानो गीत सुन्दैथिएँ । मलाई मन पर्‍यो र यसको बारेमा केही लेखौँ जस्तै लाग्यो। हुन त यसको सन्दर्भ बेग्लै हो तर मैले धेरै भन्नु भन्दा पनि यो गीत नै यहाँ राख्दा ठीक होला कि। यो गीत हो Paul Robeson को, Ol' Man River। यसको शब्दहरु मैले राखेको छु जुन मिसिसिपी नदी सँग सम्बन्धित छ। यो गोरा र कालाहरुको बिषयमा केन्द्रित छ।

Dare's an ol' man cal'd de Mississipi
Dat's de ol' man dat I'd lek to be
Whot does he care
iv de world gets trauble
Whot does he care iv de land lev's free.

Ol' man river,
Dat ol' man river
He mus'know sumpin'
But don't say nuthin',
He jes'keeps rollin'
He keeps on rollin' along.

He don' plant taters/tators,
He don't plant cotton,
An' dem dat plants'em
is soon forgotten,
But ol'man river,
He jes keeps rollin'along.

You an'me, we sweat an' strain,
Body all achin' an' racket wid pain,
Tote dat barge!
Lif' dat bale!
Git a little drunk
An' you land in jail.

Ah gits weary
An' sick of tryin'
Ah'm tired of livin'
An' skeered of dyin',
But ol' man river,
He jes'keeps rolling' along.

[Colored folks work on de Mississippi,
Colored folks work while de white folks play,
Pullin' dose boats from de dawn to sunset,
Gittin' no rest till de judgement day.
or musical part]

Don't look up
An' don't look down,
You don' dast make
De white boss frown.
Bend your knees
An'bow your head,
An' pull date rope
Until you' dead.)

Let me go 'way from the Mississippi,
Let me go 'way from de white man boss;
Show me dat stream called de river Jordan,
Dat's de ol' stream dat I long to cross.

O' man river,
Dat ol' man river,
He mus'know sumpin'
But don't say nuthin'
He jes' keeps rollin'
He keeps on rollin' along.

Long ol' river forever keeps rollin' on...

He don' plant tater,
He don' plant cotton,
An' dem dat plants 'em
Is soon forgotten,
but ol' man river,
He jes' keeps rollin' along.

Long ol' river keeps hearing dat song.
You an' me, we sweat an' strain,
Body all achin an' racked wid pain.
Tote dat barge!
Lif' dat bale!
Git a little drunk
An' you land in jail.

Ah, gits weary
An' sick of tryin'
Ah'm tired of livin'
An' skeered of dyin',
But ol' man river,
He jes'keeps rollin' along!

Watch Video

यही गीतलाई हिन्दीमा र अरु भाषामा पनि गाइएको छ तर अलिकता फरक शब्द सहित र गायक हुन भुपेन हजारिका। गीतले गंगा नदी किन बहिरन्छ भन्ने बिषय बनाएको छ।

विस्तार है अपार प्रजा दोनों पार
करे हाहाकार निःशब्द सदा
ओ गंगा तुम, गंगा बहती हो क्यों

नैतिकता नष्ट हुयी, मानवता भ्रष्ट हुयी
निर्लज्ज भाव से बहती हो क्यों

इतिहास की पुकार करे हुंकार
ओ गंगा की धार निर्बल जन को
सबल संग्रामी समग्र गामी बनाती नहीं हो क्यों

विस्तार है अपार प्रजा दोनों पार
करे हाहाकार निःशब्द सदा
ओ गंगा तुम, ओ गंगा बहती हो क्यों

अनपढ़ जन अक्षरहीन, अनगिन जन खाद्य विहीन
नेत्र विहीन देख मौन हो क्यों

व्यक्ति रहे व्यक्ति केंद्रित, सकल समाज व्यक्तित्व रहित
निश्प्राण समाज को तोड़ती न क्यों

श्रुतस्विनी क्यों न रहीं, तुम निश्चय चेतन नहीं
प्राणों में प्रेरणा देती न क्यों, उन्मद अवनी कुरुक्षेत्र बनी
गंगे जननी नव भारत में, भीष्मरूपी सुतसमरजयी जनती नहीं हो क्यों

Watch Video

नेपालमा पनि राजनीतिले कोल्टे फेरिरहन्छ तर समाजले कहिले पनि फेर्दैन। नेपालको राजनीति मुलत: काठमाडौंकै राजनीति न हो। तेही भएर नेपालीमा यो गीत बन्यो भने चाँही बाग्मतीलाई नै सम्झनुपर्ने हुन्छ। हुनत यो बग्दै तराइ सम्मै पुग्छ तर पनि यहाँको सभ्यता त बागमती कै त हो नि। हुन त बागमती आँफैनै आफ्नो सुरक्षा गर्न सक्ने अवस्थामा छैन अरुको कसरी गरोस। तेसकै किनारामा बस्ने तेत्रा सुकुम्बासीहरु छन, गरीबी पनि तेही छ, अन्याय पनि तेही छ, भ्रस्टाचार पनि यही छ र पनि यो बहिरन्छ कसैको वास्तै नगरिकन। यो गीतलाई यदी नेपालीमा गाइयो भने कस्तो होला ,तेही कल्पनामा एक दुई हरफ लेख्दैछु।

तेरो किनारमा
त्यो सोझो गाउँले ठगीयो रे
फेरी नारीको अस्मिता लुटियो रे
ति बालकहरुले श्राद्धको पिन्ड खोसाखोस् गरे रे
त्यो बालुवा चाल्नेले आज पनि ज्याला पनि पाएन रे
त्यो स्कुलको टहरा फेरी पनि हुरीले उडायो रे

तेरै किनारामा
मट्टीतेल नभएर त्यो सुकुम्बासीको घरमा भात पाकेन रे
युवाहरु नशामा उन्मुक्त भएर लडे रे
तर
पारी पार्टी अफीसकाहरु मन्त्री बन्ने होडमा छन रे
जीत र हारको हिसाबमै ब्यस्त छन रे

तँ फोहोरमै पनि रमाएकै हो कि
निर्लज्ज भएर बगिरहेको छस
सबै कुराहरु थाहा पाएर पनि
केही नबोलिकन
तँ बगिरहन्छस बागमती
किन तँ बगिरहन्छस बागमती??

ओ ओलिविया!!!

2009-05-31T14:45:00.000-07:00

मन्द मन्द बतास तिम्रो केश उडाउन खोज्दैछ
म पनि त उड्दैछु नि तेसैसँग
तिमीले देख्यौ वा देखिनौ
म बतासमै मिसिएर तिमीलाई स्पर्श गर्दैछु

मीठो तिम्रो बोली संगीत बजाउदैछ
म पनि त गाउदैछु नि तेही भाकासँग
तिमीले सुन्यौ वा सुनिनौ
म तिम्रो बोलीको धुनमा गीत गाउदैछु

तिम्रो हेराइ मुटुको गहिराइलाई छुन खोज्दैछ
म पनि त घाइते छु नि तेहीसँग
तिमीले महसुश गर्‍यौ वा गरिनौ
म तेही नजरबाटै तेस्को उपचार गर्न खोज्दैछु

ओ ओलिविया!!!
तिमीसँगको बिछोड मुटुलाई छिया छिया पार्न खोज्दैछन
म पनि त रुदैछु नि तेही पिडासँग
तिमीले थाहा पायौ कि पाइनौ
मेरा आँशु आकाशबाट बर्सेर तिमीलाई स्पर्श गर्न खोज्दैछन

रुन देउ मलाई

2009-04-26T13:45:00.000-07:00

म घरी चिच्याउन चाहन्छु त घरी रुन चाहन्छु
म घरी अट्टहास हाँस्न चाहन्छु त घरी बिस्फोट हुन चाहन्छु

म असामाजिक मान्छे
सामाजिक हुनपर्ने करले
मेरो आफ्नै रहरले
न म राम्ररी रुन सक्छु न राम्ररी हाँस्न नै

निरशाको बादलले ढाकिदिंदा
आशाको घाम नदेखेर रुन खोज्छु घरी घरी
तर म त आशावादी मान्छे
म कसरी रुन सक्छु फेरी ?

सबैको भलो होस् भन्ने चाहना गर्दा गर्दै
सफलताको जस लिन खोज्नेहरुदेखी दिक्क लागेर
असफलताको दोष थोपर्नेहरुदेखी वाक्क मानेर
म रुन कराउन खोज्छु
मेरा बग्न खोजेका आँशुका थोपालाई
गोहीका आँशु सम्झेपछी
फेरी म कसरी रुन सक्छु?

बरु सानो हुँदै आनन्द थियो
म निस्फ्रिकी रुन कराउन त सक्थेँ
नरोउ भनेर सम्झाउने तिम्रा हातहरु हुन्थे
अहिले त म ठुलो भएँ(?)
न त त्यसरी रुन सक्छु
न त तिम्रा हातहरु नै छन
मलाई रुन पनि दिएनन हेरन।

प्रभु!! मलाई पानी बनाइदेउ

2009-04-06T14:42:00.001-07:00

पानी बन्न पाए हुन्थ्यो, जता मन लाग्यो तेतै बग्न पाइन्थ्यो। कुनै आकारको आवश्यकता पनि थिएन न त कुनै बाटो नै जरुरी थियो। जता बग्यो तेतै बाटो बन्थ्यो। सानातिना अवरोधहरुलाई आँफैले बगाएर लान पनि सकिन्थ्यो। ठुला आए बाटो फेरेर हिंड्न पनि सकिन्थ्यो कि। धेरै चिसो भए बरफ बनेर बसिन्थ्यो होला,तापक्रम मिलेपछी फेरी पग्लिन मिल्ने। धेरै तातो भए बाफ बनेर उडिन्थ्यो होला, चिसिएर फेरी पानी बन्न मिल्थ्यो होला। कतै आगो भए निभाउन पनि सकिन्थ्यो होला। कहिलेकाँही जताततै बलेको देखिन्छ। दृष्‍टिभ्रम पनि हुन सक्छ। बिचारहरुको टकरावले पनि आगो बलिदिन्छ कहिले, अन्तरद्वन्दले पनि आगो बलिदिन्छ कहिले। न त पानी बन्न सकियो न त कतैको आगो नै निभाउन सकियो। जताततै प्यासीहरु भेट्छु, धेरै तिर्खाएर हिंडेकाहरु भेट्छु। न त पानी बन्न सकियो न त कसैको तिर्खा मेट्न सकियो। धेरै ठाउँ सुख्खा भएका छन। खडेरी देख्छु धेरै तिर। पानी भएर बर्सिन पाए हुन्थ्यो, सुख्खालाई हटाउन सकिन्थ्यो कि। पानी बन्न पाए हुन्थ्यो। बाढी आए जसरी सबै ठाउँमा बगिदिन हुन्थ्यो। सबै मनका मैलाहरुलाई पनि बगाएर लान सकिन्थ्यो होला। तेही भएर अनुरोध गर्छु प्रभु मलाई पानी बनाइदेउ।

आउ हामी रंगमा रमौँ

2009-03-10T16:28:00.000-07:00

आउ हामी रंगमा रमौँ
एक अर्काको सँगमा रमौँ
खुशीको रङमा
नयाँ उमङमा
होलीको चाडसँगै
भोलिको आडसँगै
मीठो सपनासँगै
तीतो यथार्थसँगै
झिना मसिना कुरालाई छोडेर
माया-सद्भावको फुल गोडेर
मानिसको रङको भिन्नतालाई लत्याउदै
अबिर, रङ र पानी खत्याउदै

हेर त!! यो रंगहरुमा
नीलो,पहेँलो, हरियो अनुहारहरु
तिमी पनि उस्तै छौ
तेस्तै त छु म पनि
को ठुलो हो, को सानो हो?
को धनी हो, को गरीब हो?
अनुहारको कुनै पहिचान छैन
एक अर्कामा खिचातान छैन

तेसैले आउ सधैं होली खेलौं
फेरी यिनै रंगमा रमौँ
एक अर्काको सँगमा रमौँ

लेख्न मन नलाग्दा नलाग्दै

2009-02-19T12:28:00.000-08:00

आज धेरै पछी केही लेख्ने जाँगर चल्यो तर लेख्ने पो के हो केही थाहा छैन। अचेल लेख्ने काम कम भएको छैन। त्यस्तो ब्यस्तता त केही होइन, तर पनि खोइ किन हो। हुन त जीवनमा जे पनि गर्न सकिन्छ जस्तो लाग्छ नि, सबैले सबै काम कहाँ गर्न सक्छन र! एक दुईओटा लेखहरु लेख्न थालियो, साथीहरुले हौस्याए, कति न राम्रो लेख्छु जस्तो लाग्न थाल्यो। तेही हो केही समयलाई निरन्तरता पनि पायो। अचेल साथीहरु, दाईहरु, भाईहरुको लेख पढ्न ज्यादा थालिएको छ, लेख्ने त त्यसरी पो हो त जस्तो लाग्दैछ।

अचेल तेही भएर पढ्नेतिर मन लाग्न थालेको छ। भर्खरै Arabinda Adigaa को The White Tiger पढेर सिध्याइयो। सलल बगेको राम्रो लाग्यो। दुई दिनमै सिधियो। कोर्सको किताब जस्ताको तस्तै छ। कहिलेकाँही लाग्छ लेख्ने क्षमता कहाँ सबैको हुन्छ र। मेरो पनि लेख्ने बेला भएको छैन। तर सोच्छु यो त मेरो मनको बहकाइ हो, कहाँ लेख हो र कसैलाई राम्रो लाग्यो भने ठीक छ नभए पनि के भो र। मेरो मनको भाव हो, मेरो नितान्त ब्यक्तिगत सोचाइ हो कोही सहमत हुनु र नहुनुमा के फरक पर्छ र। तेसो भए किन लेख्छन त कोही। व्यावसायिक रुपले वा ब्यक्तिगत इच्छाले। नेपालकै कुरा गर्ने हो भने पहिले व्यावसायिकता त के थियो र। अचेल को कुरा बरु बेग्लै। देवकोटाकै कुरा गरौन। तिनको धेरैले पढेको तेही मुनामदन त हो, धेरैले स्कुलमा यात्री पढे होलान। उनका अरु निबन्ध, महाकाव्य त हामी पढिटोपल्नेहरु त बुझ्दैनौ सामान्य मान्छेले के बुझ्नु।नारायण गोपालकै गीतको शब्द हेरौन कती गहिरो हुन्छ अर्थ। कती गीतको अर्थ त अझै बुझेको छैन मैले पनि। सामान्य मान्छेले उनलाई चिन्ने गीतहरु एउटा मान्छेको मायाले कती जस्ता गीतहरु न हुन। भनेपछी लेख्ने कसको लागि त र कसरी। सबैले बुझ्ने सरल मीठो शैलीमा वा गहन शब्दहरुमा। हुन त चलेका कुराहरु सबै राम्रा कहाँ हुन्छन र। तेसो त नचलेका कुरा पनि सबै नराम्रो कहाँ हुन्छ र। गाउँ-गाँउमा भट्टीहरु खुब राम्रै चल्छन तेसो त, तेसलाई कसरी राम्रो भन्ने। तर पनि देवकोटालाई वा नारायण गोपाललाई धेरैले चिन्ने भने ति गहन भन्दा पनि सामान्य शब्द नै हुन जस्तो लाग्छ।

लोकगीतको ब्यापार किन बढी हुन्छ नेपालमा? तेही त हो कारण। म कान्तिपुरमा लेखहरु पढ्थे अभि सुबेदीका कहिले नबुझ्ने। थाहा छैन म मात्र त्यस्तो पाठक हो कि, नत्र त त्यो हट्नु पर्ने। बिनिर्माणबाद, उत्तर-आधुनिकबाद, प्रगतीबाद, यथार्थबाद खै के के हुन वाद पनि। मलाई त तीनलाई खाली सिङ र पुच्छर नमिलेको लेख जस्तो लाग्छ। हुन त अध्ययनको कमीले पनि होला। नाटक हेर्यो घरी के बिम्ब प्रयोग गरेको रे, त्यो पनि बुझ्नै गार्हो तैपनी दिन दिनै तीनकै मात्र चर्चा हुन्छ। आफुमै कमजोरी छ होला सोच्यो बस। अमुर्त कला भयो झन तेही हालत। कला के को लागि हो साहित्य के को लागि हो थाहा छैन। यदी आफ्नो लागि हो भने त जे गरे पनि भयो। तर सबै समाजको लागि हो भने त उनीहरुले पनि बुझ्नु पर्‍यो नि। हुन त हामी कहाँ धेरैले नबुझ्ने कुरा लेख्यो भने ठुलो भइन्छ भन्ने लाग्छ कि क्या हो धेरैलाई।

अर्को कविताको कुरा। धेरै नाम चलेका कविका कविताहरु पनि बुझ्दिन म। तेही भएर पहिले चिया खुवाउदै कविता सुनाउथे क्यारे। कल्पना भित्रका कल्पनाहरु, अनेकन बिम्बहरु। तर पनि जताततै तेस्तै कविता देखिन्छ। आफुलाई त भुपीका कविता ठीक लाग्छन।

यस्तै किन लेख्ने र के लेख्ने भन्दा भन्दै एउटा लेख पनि तयार भयो। पहिल्यै भनेँ नि आफुलाई पनि थाहा छैन किन लेख्दैछु। चर्चा पाउन, त्यो पनि हुनसक्छ। मनको भाव पोख्न त्यो पनि हुन सक्छ। तर त्यस्तो बुझ्न गार्हो कुरो भने लेखिन्न, किन तेती त अध्ययन पनि त हुन पर्‍यो र चाहना पनि। आफुलाई त सजिलै बुझ्ने कुरा नै ठीक लाग्छन। मन्द चलेको हावा, पारीलो घाम, हरियो घाँस, नीलो आकाश, झर्झर झरना सबै ठीक, तेस्मा केही त्यस्तो गहन कुरा केही छैन। हुन त सरल कुरा मात्र बुझ्न चाहेर कहाँ सुख छ र, यो जीवन नै यती गहन छ, जती बुझ्यो तेती बुझ्न गार्हो ति लेखहरु त यसका अगाडि फिक्का छन नि।

एउटा भए त

2009-02-07T15:09:00.000-08:00

यात्रा हो कि घुमाइ बुझ्नै गार्हो भो
पाइला बरु रुक्थ्यो होला थकान भए त

हिंडेको हो कि दौडेको हो बुझ्नै गार्हो भो
धर्म बरु मिल्थ्यो होला काशी गए त

बचन हो कि सल्लाह हो सुन्नै गार्हो भो
आँखा बरु बग्थ्यो होला दु:ख भए त

फुल हो कि काँडा हो देख्नै गार्हो भो
हाँगा बरु झुल्थ्यो होला फल भए त

सुख हो कि दु:ख हो बाँच्नै सार्हो भो
फुल बरु फुल्थ्यो होला मौसम भए त

मन हो कि भाव हो चिन्नै गार्हो भो
चरा बरु उड्थ्यो होला आकाश भए त

सबैलाई माया गर्ने एउटा भए त
पूजा बरु गर्न हुन्थ्यो देउता भए त

दोधार...

2009-01-27T14:13:00.000-08:00

गाउँमा धुवाँ-धुवाँ देख्छु। चौतारीमा शीतलता छ। उकालोको बाटो कठिन देख्छु। ओरालोमा चिप्लिने डर छ। गाउँमा जीवन चलेकै देख्छु। समाचार तर नराम्रो छ। चौतारीको कहाँ भर हुन्छ र, पल पल हुरी बतास र असिनाको डर देख्छु। चौबाटोमा उभिएको छु। तल आफ्ना मान्छे छन, त्यहाँ झन अन्धकार देख्छु। डाँडा पारी सपना छ, बाटो तर देखेको छैन। सम्म बाटो सजिलो छ, अर्को चौतारीको तर पत्तो छैन। चौतारीमा कुर्न सजिलो छ, शीतल छ र छ आशा पनि। जहाँबाट गाउँ देखिन्छ। एक दिन त घाम लाग्ला,त्यो घाम ताप्न म पनि आउँला।

पग्लिएका मैनहरु

2009-01-07T13:27:00.000-08:00

चिसा चिसा रातहरु
मीठा मीठा बातहरु
कहाँ रहे र अब
छन त केवल
लडेर मर्केका हातहरु
मातेर बितेका रातहरु
घात अनि प्रतिघातहरु

फुलेका फुलका थुँगाजस्तै
मैले पालेका जुँगाजस्तै
सधैं रहने छैनन केही पनि
आँधीको बीचमा डुंगाजस्तै

मैनबत्तिको उज्यालो छ
वरीपरी जताततै अन्धकार र कालो छ
पग्लेरै सिध्दिने भए सबै मैनबत्तीहरु

हल गर्न सकिएका छैनन अझै समिकरणहरु
बढ्दै छन मानिसका मरणहरु
थाहा छैनन कारणहरु
कहिले सम्म हो भोग्नुपर्ने यस्ता चरणहरु
बादलले छेकेको छ
धेरै माथि छन घामका किरणहरु

घाम डुबी तारा नउदाएको आकाश हुँ म

2008-12-29T09:51:00.000-08:00

भिमदर्शन रोकाको कविता हो यो। पुरा कविता त याद छैन। यो साल हामीलाई छोडेर जाँदैछ। अर्को साल केही दिनमै शुरु हुँदैछ। यो पनि घाम डुबेर तारा नउदाउदाको जस्तै समय त हो नि। तर यसको अर्थ मैले २००८ लाई घाम र अब रात आउन लागेको भन्न खोजेको होइन। यो समय पनि सन्क्रमणकालको समय हो भन्न खोजेको मात्रै हो। यस्तै केही घाम डुबेका तस्बिर संकलन गर्ने प्रयास हो यो।

परिवर्तन

2008-12-19T14:57:00.000-08:00

मलाई चिनेनौ कि क्या हो?
म दौरा-सुरुवाल छोडेर सुटमा सजिएकोछु
म त्यही त हुँ
जसले तिम्रो जीवनलाई परिवर्तन गर्न
आफ्नो सारा जीवन बिताइदियो

तिमीले खोजेको
मैले पनि चाहेको
भईरहेकै छ नि
हिजो उनिहरुको हातमा मात्र शक्ती थियो
आज हामी सबैको हातमा बन्दुक र खुकुरी छ

त्यो अस्पताल हेर त
हामीले तेसको नाम परिवर्तन गरिदियौं
भलै तिमीले डाक्टर र ओखती फेला नपारौला
तर त्यो नयाँ अस्पताल त हो नि

त्यो बिधालय हेर त
हामीले तेसको पनि नाम परिवर्तन गरिदियौं
भलै तिमीले शिक्षक फेला नपारौला
किताब र कापीको सट्टा इट्टा र टायर बोक्ने जमात पनि भेटौला
तर त्यो नयाँ बिधालय त हो नि

तिम्रै लागि यो राजमार्गको नाम पनि फेरियो
भलै चक्काजामले गाडी गूड्न नपाओस
नयाँपन त आयो नि

तिमीले गुनासो गर्ने गर्थियौ नि
हामी जिन्दगीभर दियालोमा बाँच्ने
शहर चै सधैं झिलिमिली हुने
हेर त हामीले शहर पनि परिवर्तन गरिदियौं
अब उनिहरु पनि टुकिमा पढ्दैछन

तिमीले अझै मलाई चिनेनौ?
राजा त म होइन नि
हामीले त्यो व्यवस्था हटाइसक्यौं
म त्यही त हुँ
जसले तिम्रो जीवनलाई परिवर्तन गर्न
आफ्नो सारा जीवन बिताइदियो

Thanks for the coffee

2008-12-13T12:38:00.001-08:00

चिसो बढ्ने क्रम घटेको छैन। बाटोमा जमेका हिउँ पग्लिसकेको छैन। यो ठाउँमा एक महिना अघि मात्र पनि हरियाली थियो भन्ने कुरा असम्भव झै लाग्छ। साँझ हुन खोज्दैछ तर पूर्ण चन्द्र आकाशमा छ। राती घाम देखिने ठाउँमा दिउसै चन्द्रमा देख्नु पनि के नौलो भयो र! म आफ्नो बासस्थानमा फर्कदैछु। मलाई हिउँमा टेक्दै त्यसको आवाज सुन्दै हिंड्न रमाइलो लाग्छ, तर आज त म गीत सुन्दै हिंड्दैछु। यस्तो हिँउमा पनि साईकल चलाऊदै हिंड्छन यिनिहरु, अचम्म लाग्छ मलाई। हुन त जहाँ जे छ तेस्मै रमाउन सक्यो भने त जीवन सरल हुन्छ नि। हामी भए हिँउ पर्नासाथ बेसींतिर झरिसक्थ्यौं होला। सजिलो भयो नि त्यो बाटो।

पछाडिबाट साईकलवालाले घन्टी बजाउदै रहेछ, गीतको सुरमा मैले त सुनिनछु। पछी देखेर ठाउँ छोडिदिएँ। अगाडि गएर हिँउमा नमज्जासँग लड्यो साईकल। म पनि अगाडि सरे साईकल उठाउन मद्धत गर्न। साईकल उठाएपछी हेर्छु त एक युवती रहिछ। उसै त गोरी, तेसमाथि पनि त्यो lamp-postको प्रकाश हिँउमा छरिएर झनै गोरी देखिन पुगी। धन्यवाद सुन्न पाइयो, तेतिमै धन्य भईयो आफु त। कसैलाई बनाउदा पनि इश्वरले कति मिहिनेत गर्छन् होला। मैले उसलाई कुनै परीभन्दा कम देखिँन। उ साईकल डोहोराउँदै हिंड्न थाल्छे अब। म बोल्न हिच्किचाउँछु र आफ्नै सुरमा हिंड्न खोज्छु। उस्ले नै सुरुवात गर्छे। कुरा चिसो मौसम बाट सुरु हुँदै देश,पढाई, बसाइ सँगै फेरी मौसममै आएर टुङिन्छ। बाटो छुटिने मोड आउँछ। उस्ले प्रस्ताव गर्छे कफीको, तेती टाढा होइन रहेछ ठाउँ पनि, म नकार्न सक्तिन। यो जाडो मलाई तेती मन परेन म भन्छु। उनिहरु यसलाई Bad weather होइन Bad clothing भन्न रुचाउँदा रहेछन। मलाई यो बडेमानमा लुगाहरु सार्है झन्झटिलो लाग्छन तर बच्नु त छ यो चिसो मौसमबाट, केही गर्न पनि सकिन्न। उ एकछिनमै दुई कप कफी सहित आईपुग्छे। कफी सँगै गफहरु सुरु हुन थाल्छन। अब गफ मौसमबाट ब्यक्तिगत रुची,संगीत यस्तै कुराहरुमा पुग्छ। उस्ले टि.भी ON गर्छे। म यहाँको भाषा बुझ्दिन तैपनी उ मलाई कार्यक्रमको बारेमा बताउन खोज्दै हुन्छे। मेरो रुची नदेखेर हो कि उस्ले english फिल्म आउने channel लगाउछे। फिल्ममा हिरो र हिरोइनको चुम्बनको दृष्‍य आउछ, म उसको अनुहारमा हेर्न सक्तिन र रिमोट खोज्न पुग्छु। म channel change गर्न खोज्छु। तर volume बढ्न पो गईदिन्छ। म उसको अनुहारमा हेर्छु। उ मलाई नै हेरीराखेकी हुन्छे।मैले केही नबोल्दै उ मेरो नजिक आएर बसिदिन्छे र अचानक मलाई चुम्न थाल्दछे। म पनि आफुलाई रोक्न सक्तिन। यो जाडो मौसम, यो चुम्बनको स्वादसँगै म अर्कै दुनियाँमा पुग्छु। रिमोट थिचिएछ क्यारे sports channel मा पुग्छ। उ र म दुबै जना रोकिन्छौँ। "I think I should go,"कफी सिदिएपछी म भन्छु। उसले आजको डिनर गर्ने प्रस्ताव गर्छे। मेरो पुरुष मन न पर्‍यो आखिर, म पनि सहमत हुन्छु।

उ नुहाउन बाथरूम भित्र छिर्छे। म BBC हेर्न थाल्दछु। यतिकैमा Naturally Nepal भन्ने बिज्ञापन बज्दछ। म कल्पनाको संसारबाट हराउदै फेरी यथार्थमा आईपुग्छु। त्यो बिज्ञापन सँगै म मेरो गाउँमा पुग्छु। मेरा बा दुधको क्याल्टी लिएर तल बजार झर्दैहोलान। उनको त्यो स्वेटर सार्है थोत्रो भयो होला, अब त अर्को किन्ने बेला पनि भयो। यो महिना केही पैसा जम्मा गर्न सकेँ भने अवश्य पनि पठाउन पर्ला। आमा अझै घाँस दाउरा गर्दैछिन होला। उनलाई दम छ, त्यो चुल्होको आगोको धुवाँले कति असर गर्दै होला। मैले घरको अवस्था सम्झिन थालेँ। अबको बर्खामा त छानो पनि टाल्नु पर्छ। बहिनीको पनि त बिहे गर्नुछु। मनमा अनेक तर्कना आउन थाल्छ। कफीमै यो हालतमा पुगेको डिनर पछी के होला।अघी सम्म म रोमन्चित थिएँ। यो बिज्ञापन सँगै त्यो सबै मलाई गल्ती हो कि जस्तो लाग्न थाल्दछ।मेरो बाउ-आमाको ठुलो सपना छ म माथि। मैले धेरै पढ्नुछ र ठुलो मान्छे बन्नुछ। म यस्ता कुराहरुमा अल्मलिनु हुँदैन। मलाई थाहा छैन म यहाँबाट निस्केर राम्रो गर्नेछु वा म यहाँ रातनै बिताएर पनि मेरो सपना असफल नै हुनेछ। म मुल्याङ्कन गर्न सक्तिन। म एउटा कागतमा चिट लेखेर छोड्छु र त्यहाँबाट भाग्छु,"I just remembered that I have to submit an assignment tomorrow so I couldn't join you for the dinner, anyway,thanks for the coffee".

abstract कविता

2008-12-01T14:41:00.000-08:00

पातमा अडेको पानी
आँशुले भरिएको आँखाको नानी
पग्लेको हिउँको पानीझै
चिप्लिएछु मै पनि

फुसफुस परेको हिउँ
थाकेको छ जीउ
मन भन्छ नलिउँ
मौसम भन्छ पिउ न पिउ

मौसम छ जाडो जाडो
रौं पनि भए ठाडो ठाडो
तिमी छौ तेती टाढो
तैपनी माया छ गाढो

खोइ त अचेल घाम
मान्छेकै मात्र छ लाम
गएर आए चार धाम
हजुरबा लिदैछन रामको नाम
कामरेडले गरे लालसलाम
खानै गार्हो भो माम
कविता लेख्ने पो भो काम

अनन्त बाँदर सिद्धान्त

2008-11-18T14:15:00.000-08:00

म आफ्नो पढाईसँग सम्बन्धित केही कुरा खोज्दैथिएँ। अचानक internetको link र hyperlinkबाट एउटा सिद्धान्तमा पुग्दा निकै चासो लाग्यो। Infinite monkey theorem भनिने उक्त सिद्धान्तबारे wikipedia लेख्दछ:

"The infinite monkey theorem states that a monkey hitting keys at random on a typewriter keyboard for an infinite amount of time will almost surely type a given text, such as the complete works of William Shakespeare."

अर्थात एउटा बाँदरलाई अनन्त समय दिने हो भने र एउटा टाइपराइटर दिने हो भने, उसले तेसमा अनियमित किसिमले टाईप गर्दै गयो भने सेक्सपियरको कुनै कृति टाईप गर्न सक्छ।

यस सिद्धान्तलाई हाम्रो देशको संबिधान निर्माण गर्ने कुरा सँग दाँजेर हेरौन, कस्तो होला? यहाँ मैले सभासदहरुलाई बाँदरसँग तुलना गर्न भने खोजेको होइन है। यो त एउटा exampleमात्रै हो। ६००को सन्ख्यामा रहेका बाँदरले अन्धाधुन्द टाईप गर्ने हो भने अनन्त समय सम्ममा संबिधान अवश्य पनि लेखिनेछ। भनेपछी अनेकौ समितिहरु बनाएर किन झन्झट बेहोरीराख्ने। सबैजनालाई एक एकवटा शब्द टाईप गर्न दिए त भईहाल्ने रहेछ। यसलाई mathematical treatment गरेर हेरौ है त।

यदि नेपालीका अक्षरहरुलाई एक पछी आउने अर्कोलाई Independentमान्ने हो भने, तेसको सम्भाब्यता(probability)तेस्को गुननफल सँग बराबर हुन जान्छ। यदी नेपाली किबोर्डमा जम्मा 60 key हरु छन भनेर मान्ने हो भने र लेख्नुपर्ने शब्द "संबिधान" हो भने।

यतिकै किबोर्ड हान्दा स लेखिने probability 1/60 हुन्छ। संबिधान लेख्दा सातओटा कि हरु टाईप गर्न पर्‍यो भन्यो, तेसको probability हिसाब गर्ने हो भने (1/60)*(1/60)*(1/60)*(1/60)*(1/60)*(1/60)*(1/60)=(1/60) को पावर 7 हुन जान्छ।

यसको अर्थ दीएको ७ अक्षरमा संबिधान नलेखिने सम्भावना आएको नतिजालाई १ बाट घटाउदा बराबर हुन्छ। अर्थात 1-(1/60)को पावर 7। यदी nओटा ७ अक्षरको blockलेखियो भने तेस्को सम्भावना आएको नतिजाको पावर n हुन जान्छ। nको सन्ख्या लाख मान्ने हो भने उक्त नलेखिने सम्भावना 0.9999हुन जान्छ तर यदी nलाई अर्बौको सन्ख्यामा लिने हो भने नलेखिने सम्भावना 0.2हुन जान्छ। 601ओटा बाँदर मान्ने हो भने पनि उक्त सन्ख्यालाई अझै घट्दै जाने हुन्छ। तर यदी n अनन्त भयो भने नलेखिने सम्भावना शुन्य हुन्छ।

तेसको अर्थ संबिधान लेखिन्छ। भनेपछी अझै छिटो संबिधान लेख्न पर्ने भएमा अझै केही बाँदरहरु थप्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ। अर्को अर्थ के हो भने जथाभावी किसिमले काम गरे पनि प्रशस्त समय दियो भने बाँदरहरुले पनि संबिधान लेख्न सक्ने रहेछन। हाम्रा देशमा त मान्छे छन भनेपछी त्यो सम्भावना अझै बढ्न पनि सक्छ। यो बैज्ञानीक तथ्यबाट पनि प्रमाणित भएकोले जनताहरु ढुक्क भएर बसे हुन्छ, अनन्त समयमा बाँदरहरुले पनि संबिधान लेख्न सक्ने रहेछन।

तैपनि जनतालाई हतार छ भने, केही बाँदरहरु थपेर यसलाई अली चाडै सिद्यौन सकिनेछ। तर के कुरा याद रहोस् भने बाँदरहरु आफुसँग भएका किबोर्ड नचलाइकन तेसैले एक-अर्कालाई हान्न थाले भने यो सिद्धान्त पनि मार खान्छ। आशा यही गरौ कि बाँदरहरु झगडा नगरुन। अहिले झगडा गर्ने बाँदर कोइ छन भने चाँही चिनीराखौ भबिश्यमा बिचार गर्नुहोला है।

(नेपालीमा लेख्दा गणितिय त्रुटीहरु हुन गएको भए माफ गर्नुहोला।)

आशा

2008-11-13T14:40:00.000-08:00

जाडोको आगमनसँगै रात लम्बिदैछ
जसरी लम्बिदैछन हामी बीचका दुरीहरु

घामको अनुहार हेर्ने कोशिस गर्दा गर्दै हराउदैछ
जसरी हराउदैछन हाम्रा मनका भावनाहरु

बिहानी शीत हावाको हल्का स्पर्शले बिलाउदैछ
जसरी बिलाउदैछन हाम्रा सम्बेदनशीलताहरु

लम्बिदै-हराउदै-बिलाउदै
समय बित्दै गएर
फेरी जाडो हट्नेछ
फेरी घाम देख्न पाइनेछ
यो हामी बीचको तुषारोलाई पगाल्नेगरी

मुक्तीनाथ यात्रा सम्झदा

2008-11-05T14:15:00.001-08:00

जीवन एउटा मीठो संयोग त रहेछ। यो स्कुल पढ्दाखेरी घनघस्याको उकालो काट्दा भन्नेबाट सम्झेर लेखेको हो तर सन्दर्भ भने त्यो होइन है। यसमा मीठो भन्ने शब्द चै मैले जोडेको हुँ। यो शब्द सापटी लिएको हो एक साथीको, हाम्रो यात्राको सहयात्रीको। उसले गन्हाउने शब्दलाई पनि मीठोसँग fusion गरेर भन्थ्यो राम्रो सुनिने गरी, मैले पनि तेही भएर जोडीहालेँ।

यो प्रसंग हो हाम्रो मुक्तीनाथको यात्राको। ५-६ जना जाने तयारी थियो, जाने बेलामा तीनजना भईयो। तयारी गरिसकेपछी जती जना भए पनि जाने निधोमा पुगियो। यात्रा कलंकीबाट सुरु हुन्छ। पहिलो गासमै ढुङ्गा भनेजस्तो बाटो बन्द हुन्छ। खै कुनचाही यातायातको मान्छेलाई कसैले कुट्यो वा यस्तै के कुरा थियो। जे होस् बन्द हुनु थियो भयो। घरबाट जान भएर निस्किसकेको समस्यामा पर्छौ हामी। नभन्दै पोखरा जाने एउटा माईक्रो फेला पर्छ, तीन सिट खाली। संयोग होइन त। एकजना साथी भन्छ, यो मुक्तीनाथ्को कृपाले हो। म बहस गर्न चाहन्न। मेरो उद्धेश्य घुम्ने प्रमुख हो, दर्शन पनि हुन्छ भने राम्रै हो। म नास्तिक होइन, न त धर्मको अन्धबिश्वासी। मेरो बिचारमा असल काम गर्नु नै धर्म हो। मन्दिर गएर हुने नै के हो र? तर म मन्दीर पनि जान्छु। लाइन लागेर दर्शन गर्न तेती रुचाउन्न तर परिवारसँग गएको बेला दर्शन पनि गर्छु। भन्छन नि आत्मा नै इश्वरले बास गरेका हुन्छन भने किन मन्दिर-मन्दिर धाइरहनु पर्‍यो र। तेसैले असल कर्म गर्ने सबैलाई मैले धार्मिक देख्छु। तर पनि कुनै न कुनै एउटा शक्ती छ भन्ने कुरालाई अस्विकार गर्न पनि गर्हो पर्छ बेला बेलामा जब कुनै काम आफ्नो बसमा हुन्न। सजिलो हुन्छ नि कसैलाई विश्वाश गरियो भने केही गर्न सकिएन भने उसको नाम लियो ढुक्क। जे होस् भाग्यले गर्दा त्यो माईक्रो लामबाट भित्र-भित्र छिर्दै हामीलाई पोखरा पुर्याउन सफल भयो। त्यो दिन पोखरामै रमाइलो गरियो भोली बेनी जाने तयारीका साथ। फेवाताले डुंगामा नेपथ्यको गीत गुङुनाउदै बित्यो त्यो दिन।

बसको यात्रा कच्ची बाटो। बान्ता आउला भन्ने डरको साथमा यात्रा राम्रै भयो। कुश्माको होटेलमा खाएको खशीको मासु र भात अझै पनि जिब्रोले भुलेको छैन। बेनी पुगियो। अब बुझ्दाखेरी थाहा भयो हामीले अनुमान गरेको भन्दा धेरै दिन लाग्ने रहेछ त्यो यात्रा त। छुट्टी लिएको १ हप्ता पनि छैन। जीपको यात्रा शुरु भयो अब झन डरलाग्दो बाटो। साँझ पुगियो तिप्ल्यङ । त्याहाबाट हिड्दै तातोपानी पुग्ने चाहना हाम्रो। धन्न बाटोमा दुई जना भरिया दाई भेट भयो र बाटो काट्न सजिलो भयो। छिट्टै पुग्ने चाहनामा बाटो बन्दै गरेको ठाउबाट पनि हिडियो। एक ठाउँमा त झन्डै ज्यान लिएको। तल सुसाइरहेको काली गण्डकी, सानो बन्दै गरेको गोरेटो, फुटेका ढुङ्गाका टुक्रा भएको बाटो। थोरै मात्र सन्तुलन बिग्र्यो भने के होला भन्न गर्हो। एक ठाउमा त ति भरिया दाईहरुले तानेर पार लगाइदिए। तेही त हो जीवन सँयोग हो भनेको। पल-पल नै जीवन हो। प्रत्यक पलमा जीवन जिउनु पर्छ भन्छन नि तेसै भएर। अन्धकारमा भए पनि तातोपानी पुगियो। त्यो तातोपानीको कुन्डमा बस्दा खेरी सब शरीरका दु:खहरु बिर्सिन पो पुगियो त। आहा स्वर्ग भनेकै तेही होला भने जस्तो भयो। हिडाइको थकानले खाना पनि राम्रै रुच्यो।बिहान फेरी यात्रा शुरु। स्थानिय मान्छेको भनाइमा ३-४ घण्टाको बाटो हामीलाई साँझ सम्म लाग्यो। हिमालको चिसो हावा, बाटोमा सुन्दर झरनाहरु, खच्चरको गलाको घन्टिको आवाज, भेडाका बथान, लट्ठी बोकेर हिंडेका पर्यटक, नीलो सर्टमा स्कुल हिड्दै गरेका बालकहरु,ठाउ-ठाउमा जेरी र अरु खानेकुरा खाँदै यात्रा अगाडि बढ्छ। कतै च्याङ्राको ममको डरलाग्दो स्वाद त कतै भैंसीको मीठो दुधको साथ भेट्दै यात्रा निरन्तर छ। फेरी पनि सन्योगकै कुरा, त्यहा पनि अन्तिम जीप फेला पर्छ जोमसोम जाने ६ जती बजेको हुदो हो। राती जोमसोम पुगेर बास। भोली उठेर एअरपोर्टमा साथी भेट्न गईन्छ, फेरी हिंडेर फर्कने साहस हुन्न, टिकटको कुरा गर्न। पर्यटकको सिजन तैपनी टिकट मिल्ने भो। अब ढुक्क भैयो, त्यो दिन जोमसोममा घुमियो, अब मुक्तिनाथ लागियो दर्शन गर्न। डरलाग्दो बाटो अनी जीपको यात्रा रमाईलै भयो। बस भात खाने बेलामा सुकाको मासुको गन्धले झन्डै बन्ता आ'को।

फर्केर आउँदा पो थाहा भयो टिकट त दुईओटा मात्र मिल्यो रे। खाना त खाइयो तर अब पो सोच्नु पर्ने कुरा भो को दुईजना चाँही जाने त? तिनै जना एक-अर्काको मुखमा हेराहेर हुन्छ। एक जना साथी भन्छ यो कुरालाई बिर्सौ भोलीको कुरा भोली नै सोचौला। उ गफ गर्न निकै रुचाउछ। भन्छ बिचारको टकराव बाटै त नयाँ बिचार आउछ नि। तेही भएर उ गफ तिरै ध्यान दिन्छ, तर भोली बिहानकै उडान छ निर्णय त गर्नु पर्‍यो। सुत्न पनि निद्रा छैन कसैलाई। यही प्रसँगमा म एउटा english फिल्म को कुरा भन्छु। नाम अहिले बिर्सें मैले। तीन जना यात्री खजानाको खोजीमा निस्केका हुन्छन। बाटोमा अनेक दु:ख आईपर्छ एकले अर्कालाई सहयोग गर्छन्, अन्तमा जे भेट्छन त्यो खजाना होइन भन्ने थाहा लाग्छ। त्यो बेलामा उनीहरुले realize गर्छन्, तलाई दु:खपर्दा मैले मद्धत गरेँ र मलाई पर्दा तैले, हामीले एकआपसलाई यती राम्ररी चिनियो यो नै ठुलो खजाना हो नि। भोलीपल्ट परिक्षणबाट त्यो खजाना नै हो भन्ने पुष्टी हुन्छ, झन दोबर खुशी। तेही सम्झेर मैले निर्णय गर्छु म बस्छु भन्ने। रात हामी गफ गरेर र तास खेलेर बिताउछौ। भोली बिहान जाँदा थाहा हुन्छ, साथीले दु:ख गरेर एउटा टिकेट मिलाएछ। यस्तै त हो नि जीवन सन्योग नै सन्योग हो। जब चाहेका कुरा हुन्छन तब त झन मीठो सन्योग हो। तर सन्योग हो भनेर भाग्यकै भरमा सबै छोड्नु त मुर्ख काम हो नि फेरी। कर्म गर्नु र आशा पनि गर्नु। राम्रो कर्म गरियो भने अवश्य नै राम्रो फल मिल्ला नि।

यो त भयो यात्राको कुरा तेही भएर यात्रा गर्नुपर्छ जस्तो लाग्छ मलाई । तेसबाट जे सिकिन्छ त्यो जतिसुकै किताब पढेपनी सकिन्न सिक्न। हुन त जान्ने कि पढेर हो कि परेर भन्छन। तर जब पढेको मान्छे पर्छ नि त्यो जतिको सिकाइ वा बुझाई अरुको शायदै होला।

हजार सपनाहरुको....

2008-10-30T13:59:00.000-07:00

हजार सपनाहरुको माया लागेर आउँछ

बाँच्ने रहर जस्तो फेरी भएर आँउछ

मैले बाँचेको परिवेश सानो तेती थिएन

परदेशी जस्तो कोही एक्लो पनि थिएन

अल्झे कहीँ त के भो बाटो भुलेको छैन-२

भाँचीसकेको विश्वाश फेरी भएर आउँछ

मेरा ती स्वरहरुलाई थुन्नु तेती भएन

सबले भुलेको जस्तो भुल्नु पनि भएन

खुशीनै हो कि क्या हो मनमा भएर आँउछ-२

छिनमा लहर अनेकौ मनमा उठेर आउँछ

हजार सपनाहरुको माया लागेर आउँछ

बाँच्ने रहर जस्तो फेरी भएर आँउछ

मलाई मन पर्ने गीतहरुमध्यको एक गीत हो यो। शब्द मन पर्नु भन्दा पहिले त गीत मन परेको भक्तराज आचार्यको स्वरको कारणले होला। पहिले त शब्दमा तेती ध्यान दिएको थिइन, आज सुन्दा सुन्दै लेख्न मन लाग्यो तेसैले लेखिहाले। बिशेष त केही छैन। सुनेका धेरै गीतमध्ये अलीकता आशाबादी गीत जस्तो लाग्छ। जीवनमा केही गर्न नसकेको, बाटोमा अल्झेको पिडा त छदैछ, तेसको बबजुद पनि हजारौ सपनाहरुलाई सम्झेर बाच्ने प्रेरणा त छ नि। असल काममा अगाडि बढ्न खोज्दा तिम्रो स्वरलाई दबाउन खोज्नेहरु पनि होलान, तीनलाई थुन्न खोज्नेहरु पनि होलान। तर असल काममा लाग्नेलाई र अगाडि बढ्नेलाई यसले केही असर गर्दैन। बरु यसले त हौसला र प्रेरणा पो मिल्छ त अघी बढ्नलाई। गीत भन्छ छिनमा लहर अनेकौ फेरी उठेर आउँछ। स्व-मुल्याङ्कन छ लेखक(गीतकार)को र प्रेरणा पनि। एक्लै त थिएन कोही पनि। यदी त्यो बाचेको परिवेशमा एक्लो थिएन र नराम्रो गरेको थिएन भने अघी बढ्ने प्रशस्त ठाउँ छन। अल्झेर के भो र बाटो त भुलेको छैन नि।

म सोच्दैछु नेपाली गीत प्राय दु:खको, प्रेमिकाको बिछोडको, रक्सिको यस्तै-यस्तै बढी भेटिन्छन्। हुन त आशा र उत्साहका गीत गाउनेहरु नभएका त होइनन, तर उत्साह भन्दा पनि कुनै राजनीतिक रङमा मिसिन पुग्छन अन्तिममा। के संसारमा दु:खैमात्र छ त? उज्यालो घामको गीत किन कोइ गाउदैनन। नेपालीहरु बिदेशमा पनि दु:खै गर्छन्, स्वदेशमा पनि दु:ख गर्छन्, तेही भएर दु:खको गीत नै बढी पाइएको हो कि। हुन त युवा पुस्ताको गीतमा बढी उर्जा होला, तर १-२ महिना भन्दा बढी टिक्ने गीत भेटिन्न उनिहरुको। खुशीका गीत, रोमान्सका गीत चलचित्रमा पाईन्छ तर अचेलका फिल्मी गीत त झन के हो के? फिल्म नै तेस्तै बनेका बेला गीतमा मात्र के गुणस्तरको कुरा गर्ने? म यस्तै आशा र खुशीको गीत खोज्दैछु। गन्ने हो भने पनि सकिने सन्ख्यामा रहेछन। प्रेमका पनि गीत हुन न। कती बिछोडका मात्र सुन्ने। युगल गीत होस्, प्रेमी र प्रेमिकाको(पति र पत्नीको),प्रक्रितीको गीत होस्, चाडबाडको उत्सबको गीत होस्, नयाँ सालको गीत होस्, उत्साह र उमङको गीत होस्, खुशीको गीत होस्, जीवनको गीत होस्, उकालीको गीत होस्, चौतारीको गीत होस्, शुभकामनाको गीत होस्। यस्तै जीवनको बिबिध रङको गीत होस्।

मृत्‍यु

2008-10-24T15:07:00.000-07:00

जिउँदै बोकेर आएको
तोते बोलीबाट शुरु भएर
कठीन यात्रा गर्दा पनि
कहिल्यै नछोड्ने
अन्तिम सत्य
बुझेरै पनि जीवन त जिउनै छ
अगाडि त बढ्नु नै छ
संघर्ष त गर्नु नै छ
अस्तित्वको रक्षा गर्नु नै छ

अन्तमा चाहिने के हो र
केही दाउरा?
एक टुक्रा कपडा?
थोरै जमिन?

बुझेरै पनि
नाम कमाउने होडमा
दाम कमाउने होडमा
जीवनको धेरै मोडमा
गल्ती गर्न पछी पर्दैनन कोही

फर्केर हेर त पछाडि
त्यो तिमी जस्तै
तिम्रै पछी आईरहेछ

(कसैको मृत्‍युको खबर सुनेर लेखिएको हो यो। हुन त मेरो नजिकको ब्यक्ती होइन तर मृत्‍यु त मृत्‍यु हो नि। जीवन वास्तवमै के हो र? होडबाजीमा लाग्दा-लाग्दै, झिना-मसिना कुरामा अल्झिदै जाँदा मान्छेले मृत्‍युलाई बिर्सेंको हुन्छ। हुन त फेरी तेही मात्र सत्य हो भनेर बस्यो भने त जीवन अघी पनि त चल्दैन। हो अघी बढ्ने क्रममा काम गर्दाखेरी यो अन्तिम सत्यलाई ध्यानमा दियो भने अवश्य पनि जीवन राम्रैगरी अघी बढ्ला कि? )

जागिर मोह

2008-10-21T14:09:00.000-07:00

जागिर शब्द कती राम्रो सुनिन्न, पहिले जा अनि गिर भनेजस्तो। नभन्दै उस्तै त छ जागिर। सबैको आ-आफ्नो अनुभव होलान हुनत। सरकारी जागिरको लागि यो अती मिल्ने शब्द हो, प्राइभेटमा त कहाँ त्यस्तो। गिर या नगिर त्यो तिम्रो रोजाइ तर दिएको काम राम्ररी गर, दाँया बाँया गर्ने होइन। जाउठ कस्तो सुनिन्थियो होला। गएर काम गरेपछी अगाडी पनि बढन सकियोस न।

हुन त जागिर जसले खान्छ तेसको अर्थ के हो भने त्यो मान्छे कि त जागिर खान वाध्य छ, आफ्नो दैनिक आवश्यकता पुरा गर्न या उ सजिलो बाटोको खोजिमा छ। सजिलो यस अर्थमा कि जागिर(बिशेषगरी सरकारी) खाएपछी ढुक्क भयो जीवन। secure लाईफ भन्छौ नि हामी, तेस्तै। अचेल त जताततै आन्दोलनको मौसम छ प्राइभेटको पनि बाध्यता छ, जागिर खाएपछी ढुक्क। जागिर कसैले खोस्न सक्ने पनि होइन। तेसैले त हाकिमले अर्हाएको काम पियनले पनि मान्दैन यदी कुनै स्वार्थ छैन भने। जागिर अरुले खान सक्तैन। तर ठाउमा पर्‍यो भने त फेरी जागिर जाउठ पनि हुन्छ। ठाउँको अर्थ के भन्नुहोला। घुस खाने ठाउँलाई राम्रो ठाउँ भन्ने चलन छ नेपाली समाजमा। कोही भन्सारमा खर्दार थियो र उसले टन्न सम्पत्ति जोड्यो भने तेस्लाई घुस मान्दैन हाम्रो समाजले। अझ उस्को उठ्बस तेस्पछी ठुलो मान्छेसँग पो हुन्छ त। नेपाली समाजको चरित्र यस्तै छ। गाउँतिर दलित भनेर मन्दिरमा पनि छिर्न दिदैनन, पैसा भएको शहरमा छ भने उस्लाई पनि नमस्कार गर्न पछी पर्दैन हाम्रो समाज। यहाँ मैले दलितसँग कुनै रिस वा द्वेश राखेर यो शब्द लेखेको होइन है। हाम्रो गाउँमा गएर हेर्ने हो भने मान्छे पढ्ने-लेख्ने अलिकती मात्र जान्ने भयो भने उस्लाई जागिर चाहिहाल्छ। उस्को खेतिको कामले पनि राम्रो पैसा आउन सक्छ त्यो उस्ले सोच्दैन, न त अली बढी पढौ र केही गरौ भन्ने सोच्छ, सोच्छ त बस जागिर। काठमाडौं आयो २-३ हजारको जागिर खायो, यतै खर्च गर्‍यो। घरमा न केही सहयोग छ। बरु गाउँमा बसेर काम गरे त बाउआमालाई पनि मद्घत त हुन्थियो नि। तेसैले अचम्म छ यो जागिर मोह।

म पनि जागिर मोह नभएको त कहाँ हो र। कतीपए बेला बाध्यताले होला भने कतिपए बेला रहरले मैले पनि खाएँ जागिर। हुन त आफ्नै काम पनि गर्नुपर्छ भन्ने मान्यता पनि थियो। आफ्नै भनिएको काम उतिसार्हो सफल भएन, तेही त हो थोरै पुंजी ठुला सपना। जागिर खाएँ मैले पनि तर गिर्ने चाहना होइन है। शुरुका दिन प्राइभेटमा। ति दिनहरु सम्झन्छु, कती उर्जाशिल थिए। म दिनभरी काम गर्थें। हाकिमसँग रिसाएँ पनि होला तर ति दिनहरुमा मैले धेरै सिके। मास्टरी थियो त्यो, विद्यार्थी राम्रै मान्थे, पढ्ने र पढाउने उर्जा पनि थियो। केही समयपछी त्यो उर्जा पनि त्यस्तो सार्हो रहेन एउटै काममा मान्छेको तेती मन नलाग्दो होला शायद। तर पनि अध्ययन छुटेको थिएन। काम प्रतिको रहर टुटेको थिएन। पछी सरकारी जागिर पनि खाइयो। केही समयसम्म त कुर्सी पाउन नै संघर्ष गर्नुपर्‍यो, तेसपछी काम पाउन संघर्ष। यस्तो बेलामा दिन कसरी बित्छ, पत्रीका हेर्यो, चिया पियो बस। हाजिर गर्‍यो हिड्यो। बिस्तारै गफ गर्ने बानी बढ्न थाल्छ। काम कम अरु(हाकिम)को कुरा काट्यो बस्यो। तेहीबाट शायद गिर्ने कामको शुरुवात हुन्छ होला। जब काम हुन्थियो पनि त्यो त एक छिनमा सिदिन्थियो। मलाई लाग्छ सरकारी अफिसमा मान्छे धेरै चाहिदै चाहिन्न। मात्र मिलाउन सक्नुपर्छ। रमाउनेलाई तेही काममा स्वर्ग छ। गफ गरेरै सरकारले पैसा दिन्छ भने के भो र। रहदा बस्दा केही सम्पत्ति पनि जोडीहलिन्छ। केही ब्यक्ती पैसा कमाउने अर्को उपाय खोज्न थालछन, बुझिहलियो होला। त्यो पनि त गिर्ने क्रमको शुरुवात हो नि। कोही पैसा टन्न भएर पनि जागिर खान्छन,त्यो चै इज्जतको लागि। अहिले त सरकारी जागिर अझ महत्वपूर्ण छ तलब पनि राम्रो, राम्रो ठाउँ पर्‍यो भने झन राम्रो।मैले जागिर छोडेँ, धेरैले मलाई मुर्ख पनि भन्छन। मैले जागिर छोडे किनकी म गिर्न चाहन्न थिए। यदी त्यो काममा मैले पढेका-जानेका कुराहरुको थोरै मात्र पनि उपयोग भएको भए मैले गिरेको ठन्दैनथेँ होला मलाई। म साधारण ब्यक्ती हुँ। म आफुले गर्ने काम भन्दा अरु कुरामा ध्यान केन्द्रित गर्नु नपरेको भएँ पनि थोरै सफल ठान्थे होला। म पनि अरुजस्तै नबनौ भन्ने मेरो चाहना हो। अरुको कुरा काटेर दिन बिताउन नपरोस भन्ने चाहना थियो। बिस्तारै म पनि तेतै तिर फस्दैगए जस्तो लाग्थ्यो। तेसैले भन्छन नि बरु आफ्नै काम गर्नु राम्रो हो, जागिर भन्दा त। मैले खाएको सरकारी जागिरको एक बर्ष अनुत्पादक भयो जस्तो लग्थियो मलाई। तर जीवनलाई जिउदै जादा तेस्बाट पनि सिक्नु पर्ने कुरा धेरै रहेछन जस्तो लाग्छ मलाई। त्यो गिर्नु होइन रहेछ। तेस्को शब्द राम्रो भएन होला त्यो अलग कुरा हो तर जीवन उही हो। जागिर खाए पनि जागिर नखाए पनि जीवनमा राम्रो काम गर्नु पर्छ, तेस्को मुल्याङ्कन भविश्यले के गर्ला भन्दा पनि आफ्नो अन्तरमनको आवाजले के भन्छ तेस्मा ध्यान दिनुपर्छ जस्तो लाग्छ मलाई। जीवन जिउने र तेस्लाई हेर्ने सबैको आ-आफ्नो दृष्‍टिकोण हुन्छ। तेस्तै हो सन्तुस्टी पनि। सन्तुस्टी नयाँ आवश्यकताको अन्त हो भन्छन फेरी। असन्तुस्टिले नै केही गर्ने जागर र प्रेरणा दिन्छ आखिर।

खोइ जागिरको बारेमा लेख्दा-लेख्दै कता कता पुगियो आज। यो शब्द नै यस्तै हो कि क्या हो?

फर्केर आईज है....

2008-10-12T07:01:00.001-07:00

म मदनदाइको पलेटी श्रंखला सुन्दैछु। उनलाई प्रश्न गरिन्छ, तपाईंको छोरा छोरी बिदेशमा छन, कस्तो लाग्छ तपाईंलाई? उनको जवाफले चित्त बुझ्छ। कानले खोज्छ, कानले पनि भेट्छ, आँखाले खोज्छ तेस्ले पनि भेट्छ, तर जब मनले खोज्छ, तब गर्हो हुन्छ। तेस्तै हो यो मनको कुरो बुझ्न गर्हो छ। अहिलेको नेपालको यो बाध्यता पनि होला, सबैले आ-आफ्नो सन्तानलाई यस्तै मनले खोज्दा खोज्दै पनि चित्त बुझाईरहनु परेको छ। हो भुगोलले हामीलाई अवश्य टाढा बनाएको होला तर यो मनको आवाज पनि सुन्न सकिन्छ कि जस्तो लाग्छ कहिले कही। हाम्रा आफन्तहरुलाई दु:ख परेको हुन्छ हामीलाई तेस्तै केही असजिलो महसुश हुन्छ। हाम्रो जहिले पनि उन्नती प्रगतिको कामना गर्छन् उनिहरु, तेही भएर त होला, जस्तो सुकै काठिन परिस्थितीमा पनि नेपालीहरु दु:ख दर्द भुलेर बचिरहेका छन।

हामी त मानव हौ, हामीलाई भुगोलले छेक्ला, रोक्ला; तर प्रकृतिलाई त कस्ले रोक्न सक्छ र। हामी प्रकृतिको माध्यम बाट त जोडीन सक्छौ नि। ए बहिरहेको हावा, यहाँबाट बहदै जा, मेरो श्वासको सुस्केरा लिएर जा। मेरो आराम बिरामको खबर लिएर जा। त यहाँबाट बहदै जा, जादा जादै तैले मेरो चाहने कसैलाई भेटिस भने यो मेरो खबर त्यहा सम्म पुराइदे। अहिले दशै छ,त्यो बाबियोको पिङ गौचरनमा हाले होलान। त्यो पिङ म मचाउन त त्यहा आउन सक्तिन, त आउँदा आउँदै त्यो पिङ्को झट्काको आवाज बोकेर आईज। त्यो बांस सुसाइरहेको होला तेस्को आवाजको संगीत पनि बोकेर आईज। त्यो कल्कलाई रहेको खोला, त्यो चिर्बिर कराइरहेका चराको आवाज सबै लिएर आईज। मेरो गाउँको त्यो बास्ना लिएर आईज। ए बगिरहेको खोला, त यहाँबाट बग्दै बग्दै कुनै बेला मेरो गाउँको खोलालाई भेटिस भने, यहाँ मैले गाएका गीतहरु, मैले लाएका प्रीतहरु, मेरा दौतरी र मीतहरु सबैलाई मेरो माया सुनाइदे। त्यो खानीखोला कुनै दसैंमा मेरो जुत्ता बगाएको थिईस, त्यो तलाई याद छ कि छैन। तेरो खोलाका ढुङ्गामा अझै उस्तै लेउ त होला, कि तलाई पनि मान्छेले फोहोर बनाइसके। त्यो खोला किनरको बजारमा बिहानै दुध बोकेर बेच्न आउने मेरा आफन्तहरु, त्यो क्याल्टीको आवाज नसुनेको धेरै भयो, त अझै तेस्ताइ छस कि छैनस। त्यो दुधमा पानी कतिको मिसाउछन अचेल? त्यो आवाज बोक्दै त आईज।ए चराहरु हो, तिमीहरु यहाँबाट उड्दै उड्दै कुनै बेला मेरो गाउँमा पुग्योउ भने, त्यो डाडांमा बिस्कुन सुकाएको होला। मैले कुर्न भ्याइन तर त्यो नखानु। उनिहरुको बर्षभरी खानेकुरो हो है। डाडांमाथी बनमा चुत्रो पाक्यो होला, त्यो खाए हुन्छ तैले। तेस्को स्वाद बोकेर आईज है आउँदा खेरी।

अहिले त तल्लो पाटोमा पनि सुन्तला पक्यो होला, तेस्को बासना बोकेर आईज है आउँदा खेरी। गाउँ खाली छ रे, खेतीपती पनि सम्हाल्नु पर्छ, खोरिया गोड्नुपर्छ। म फर्केर चाडै आउछु भन्दे है मेरो गाउँलाई। अचेल गुलेली लिएर को हिड्लान र ढुकुर मार्न भनेर। मान्छे बन्दुक बोकेर हिंडेको बेला। ति बन्दुक बोक्नेहरुलाई शान्तीको शन्देश सुनाइदिनु, हुन त उनीहरु आँफै नै बुझ्ने खालका छन तैपनी। कान्छाको चियापसलमा उस्तै भीड त होला, राजनीतिको गफ जम्दै होला। तास पनि त जमेकै होला। अहिले त चाडबाड हो। बर्षभरी चाडबाड हुन्न है सम्झाइदिनु।अचेल त बिजुली पनि छ, पढ्न लेख्न गर्हो नहोला तर लोडशेडिङ त फेरी उही हो। त्यो जुनकिरीलाई भन्दिनु मेरा भाईबहिनीहरु पढ्न खोज्लान तैले उज्यालो पुर्याइदिनु। तल बजारमा खिर र चनाको भाउ फेरी बढ्यो कि क्या हो? सम्झाइदिनु है पैसा मात्र बढेर हुन्छ, भबिश्य हेर्नु पर्दैन। भोली पर्सी बजारमा खानै छोड्लान नि। अहिले त नयाँ उमेद्वारले जिते क्यार गाउँघरको बिचार गर्नु भन्दिनु। हुन त कानुन बनाउने ठुलो काममा लाग्याछन तै पनि गाउँ नभुल्नु भन्दिनु।

ए बादल त उड्दै उड्दै जा र सुखा लागेको बस्तिमा गएर बर्सीदे। कोशीतिर र उता पश्चिमतिर पुगिसक्योरे यसपाला राम्रो गरिनस रे सबैजन त सँग रिसाको छन। त त्यतातिर नजा है। त्यो मेरी मायालु फेरी छाता बोक्न छोडेर भिजि होली, उस्लाई भिजाउन तलाई पनि रमाइलो लाग्छ कि क्या हो। त्यो पानीको बुंद-बुंदमा मेरो स्पर्श लिएर जा है। उस्लाई भन्दे म उस्लाई लिन चाडै आउँदैछु। र आउँदा आउँदै मेरो बा-आमाले दशैको टिका मलाई लगाउन पाएनन तैपनी मलाई आशिश दिए होलान, त्यो लिएर आईज है, तेस्ले मलाई अगाडि बढ्न प्रेरणा दिन्छ।

साथीहो, म बिदेशमा छु

2008-10-05T08:49:00.000-07:00

साथीहो, म बिदेशमा छु
म बिदेशकै भाषा र भेशमा छु
म पैसा कमाउने रेशमा छु
साथीहो, म बिदेशमा छु

साथीहो, म बिदेशमा छु
म कहिलेकाही रिश र द्वेशमा छु
म सधै खुइलियको केशमा छु
साथीहो, म बिदेशमा छु

साथीहो, म बिदेशमा छु
र अहिले दशै छ
न यहाँको आकाशमा चङ्गा छ
न यहाँको सडकमा दङ्गा छ
साथीहो, म बिदेशमा छु

साथीहो, म बिदेशमा छु
यहाँको माटो मेरो होइन
यहाँ माटो कम जताततै बालुवा र गिटी छन
सडक-शहर जताततै राम्रा-राम्रा ठिटी छन
साथीहो, म बिदेशमा छु

साथीहो, म बिदेशमा छु
र अहिले दशै हो
यो रातो रङ,
असत्यमाथि सत्यको जीतको रङ हो
यो मालश्रीको गीतको रङ हो
यो हामी एक आपसको प्रीतको रङ हो

तेसैले हामी सबै दसैंको रङमा रमौ
सबैको निधारमा टिका र जमरा होस्
हात हातमा डिजिटल क्यामरा होस्
सबैको एक आपसमा मेल होस्
माया र पिरतिको भेल होस्
किनकी
साथीहो, म बिदेशमा छु

प्रचन्ड पुत्र, डलर र जनता

2008-09-29T12:37:00.001-07:00

म देशको खबर सुनिरहेको/पढिरहेकोछु। म अहिले mysansar.com मा एउटा लेख पढ्दैछु। प्रधानमन्त्री प्रचन्डको अमेरिका भ्रमणको बारेमा थियो समाचार। कता कता माओवादीको समर्थनमा लेखिएको हो कि जस्तो तर नेपालीको चरित्र माथि बिश्लेसण गरिएको रहेछ। बिषय थियो बिदेश भ्रमणमा गरिएको खर्च र त्यसमा सामेल भएका ब्यक्तीको बारेमा। लेखले भन्छ नेपालमा भएको महान जनयुद्धमा ती ब्यक्तीका परिवारको योग्दान धेरै ठुलो भएकोले त्यो भ्रमणमा प्रचन्डको पुत्र रहनु ठीक भएको कुरालाई justify गर्न खोजिएको छ। लेखक Ascol पढ्दाखेरी कती ब्यक्ती आफ्नो पढाई छोडेर युद्धमा लागे,कती त शाहीद पनि भए। पढ्न पाएका भये ती ब्यक्ती पनि आज कुनै राम्रो ठाउँमा पढिरहेका वा जागिर खाइरहेको हुन्थे भन्ने कुरामा जोड दिईएको छ। हुन त बलेको आगो सबैले ताप्छन तर नेपालीहरु पनि आ-आफ्नो दुनो सोझो पार्नमै मस्त छन। ४६ अघि सबै पञ्च, त्यसपछी सबै कांग्रेस, तेसपछी एमाले, राजाको शासनमा सबै राजावादी र अहिले सबै माओवादी। गल्ती गरेको छ भने पनि बयान गर्ने। यो लेख पनि त्यस्कै निरन्तरता त होइन कतै, शंकापो लाग्छ त।

यो लेख त्यसको जवाफ भन्दा पनि मेरो ब्यक्तिगत बिचार हो। एक त यो माओवादीको शब्दमा यो महान जनयुद्ध, महान नै हो वा होइन त्यो भन्न सकिने बेला अहिले नै भईसक्यो जस्तो लाग्दैन मलाई त। हो यो जनयुद्धले एउटा काम भने अवश्य गर्‍यो, त्यो हो नेपालबाट राजतन्त्रको अन्त्य। अर्को कुरा यसले नेपाली समाजमा एउटा राजनीतिक चेतना भने अवश्य बढाएको हो। ससस्त्र युद्ध कतिको जरुरी थियो भन्ने नै एउटा प्रश्न छ। जहाँसम्म यो जनयुद्धमा लागेका ती युवाहरु जसले जीवन गुमाए, उनिहरु नरहनु अवश्य पनि देशको निम्ती घाटाको कुरा होला तर तिनिहरु यो युद्धकै बारेमा १६-१७ बर्षको उमेरमा त्यती जानकार थिए होलान भन्ने मलाई लाग्दैन। र अर्को कुरा यो युद्ध शुरु गर भनेर सबै जनताले आबहान गरेका पनि होइनन।नेपालीहरु हिंसा मन पराउन्नन। अहिलेको चुनावको नतिजालाई हेरेर यो जनयुद्धलाई जायज मान्न सकिन्छ जस्तो लाग्दैन मलाई। यसमा धेरै अंश त तेही हिंसाको बाटो अन्त होस् भन्नका लागि जनताले गरेको समर्थन जस्तो लाग्छ मलाई त।

हो बिदेशको यात्रा प्रधानमन्त्री जस्तो मान्छे जादा उनको श्रीमती पनि जानु यो सामान्य कुरा हो तर देशमा चलिरहेको जात्रा र धर्म सन्स्कृतिमा भने मित्ब्यता भनेर खर्च घटाइरहदा प्रधानमन्त्री पुत्र पनि जनताको पैसामा अमेरिका जानुलाई कतिको जायज मान्न सकिएला र। न त प्रचन्ड पुत्र माओवादीमा त्यस्को प्रभाव भएका ब्यक्ती हुन न त कुनै अरु कारणले उनलाई चिन्न सकिन्छ। घटना सामान्य होला तर देशले मुहार फेर्ने कुरा भईरहेको बेला यस्तै पारा हो भने त नयाँ भनिएको नेपाल पनि अहिलेकै भन्दा कुनै फरक महशुस गर्न पाइएला जस्तो छैन। नयाँ भनिएको नेपाल पनि पुरानो बोतलमा नयाँ रक्सी त होइन कतै? खोइ त नयाँ सरकारका मन्त्रीहरुको काम पनि कुनै सभा समारोहमा जाने, उद्घाटन गर्ने, दुई चार शब्द भाषण गर्ने अनी ५ बजेपछी कार्यालयबाट घर फर्कनु नै हो त? गर्न सकिने कुरा त गर्दैनन भने अब फेरी के आशा गर्ने? हो बरु पुत्र प्रचन्डलाई अमेरिका हेर्ने रहर लाग्यो भनेको भए भईहल्थियो नि, जनता पनि पो धेरै बुझ्ने पो भईसके त अचेल।

संबिधान बनाउनको लागि यो सरकार बनेको हो भन्ने कुरा पनि शायद बिर्सिसकेका हुन कि। न्यायलयमा भ्रस्टाचारको एउटा शब्दले तहल्का हुन्छ। मन्त्रीपरिशदका ब्यक्तीहरु फगत जागिर मात्र खाइरहेकाछन। र संसद स-साना कुरामा अल्झियर बन्द हुँदैछ। त्यस्तो देशको माया लाग्छ भने आँफै गर्न त भन्नेहरु पनि निस्कन्छन। सबै जनताले राजनीति गर्ने होइन, प्रजातान्त्रिक ब्यवस्था भनेको त जनताको प्रतिनिधिले शासन गर्ने ब्यबस्था हो तर शासन गर्ने नै असक्षम भएपछी कसबाट आश गर्ने खोइ। जनताले पनि के गर्न सक्छन र हेर्नु जतिको शासन हेरिसकियो अब त यिनिहरुको घैटोमा घाम लागोस भन्ने त होला नि। अब आशा पनि यिनै माथि गर्नुपर्ने छ, अरु गर्न पनि के नै सकिन्छ र?

स्वप्न-सुन्दरी

2008-09-26T13:56:00.000-07:00

गुलाबी अधर बन्द छ आँखाको पलक बोल्दो छ
खुल्ला केशले त्यो मुहार खुले जस्तो लाग्यो

मुस्कान मन्द छ गालामा हल्का लाली छ
बोलीसङगै संगीतको सुर मिले जस्तो लाग्यो

बारुले कम्मर छ सिंहको जस्तो चाल छ
जुनको टुक्रा धरतीमै खसे जस्तो लाग्यो

नशालु आँखा छन निर्दोश हेराइ छ
नजरको बिशको प्यालाले माते जस्तो लाग्यो

तिमी पनि चुप छौ म पनि चुप छु
मनै मनले केही कुरा बोले जस्तो लाग्यो

शब्द-शब्दले आज गीत गुन्जाउदै छ
मनका कुरा हामीले खोले जस्तो लाग्यो

भो! लुकामारी नखेल आउ अब यथार्थमा
सपनाको संसारमा भुले जस्तो लाग्यो

निरर्थक सोचाइ

2008-09-18T12:16:00.001-07:00

म अहिले एउटा गीत सुनिरहेकोछु। मलाई कुनै बेला आँफै देखि अचम्म लाग्छ। यो गीत सुन्दासुन्दै म आफु नै यो गीतको गायकजस्तो महसुस गर्न थाल्छु।म गीतको शब्दमा ध्यान दिन्छु, मलाई लाग्छ यतिको त म पनि लेख्न सक्छु नि, अझ राम्रो हुन सक्थियो नि गीत जस्तो पनि लाग्छ। म साथी भाईको जमघटमा गीत पनि गुङुनाउछु, उनिहरु तारिफ गर्छन्। म ठान्दछु म राम्रो गाउछु,तर गहिरिएर सोच्दै जादा न म मा संगीतको ज्ञान छ, न त स्वर नै त्यस्तो राम्रो छ। तर पनि मन भित्र कता कता त्यो लुकेर रहेको हुदो हो। म घरी गितार सिक्ने लहडमा हुन्छु,तेसै कारणले। सोचे जस्तो सिक्न सक्तिन लाग्छ यो मेरो क्षेत्र होइन।

म फिल्म हेरिरहेको हुन्छु, मलाई लाग्न थाल्छ यो नायकले त अभिनय नै गर्न जान्दोरहेनछ। यतिको त म नायक भएको पनि गरिहाल्थे जस्तो। हुन त म मा कुनै पनि नायक बन्ने सम्भावना छैन, न त म मा त्यो कला नै छ न मेरो सुन्दरता पनि फिल्ममा सुहाउदोछ । तर पनि म कल्पिन पुग्छु। म नायक भन्दा पनि निर्दैशकिय क्षमतातिर सोच्न थाल्छु। यतिको गरेको भए राम्रो हुन्थियो कि। फेरी कसैले व्रीतचित्र बनायो भने म त बनाउन सक्छु नि जस्तो लाग्छ; घरी कसैको गीतको भिडियो बनाएको कल्पिन थाल्छु।

टिभीमा कार्यक्रम हेर्छु, रेडियो सुन्छु। मलाई लाग्छ कार्यक्रम चलाउन पो सजिलो होला। रेडियोमा बोल्न पनि पाइने चर्चा पनि पाइने, म कल्पिन थाल्छु। म प्रस्तोता भएको भए यस्तो कार्यक्रम हुन्थियो होला। म रमाउन थाल्छु। स्कुलतिर कार्यक्रम हुँदा म अगाडि गएर कार्यक्रम चलाएको सम्झन्छु। कल्पिन्छु म यो रेडियोमा यस्तो कार्यक्रम चलाउथें।

पत्रिका पढ्न थाल्छु। खगेन्द्र सङ्रौलाका लेखहरु पद्छु। कान्तिपुर पढ्छु, हिमाल पढ्छु अनी सोच्छु म त लेखक पो राम्रो हुन्छु कि क्या हो।

थाहा छैन यो के हो। शायद सबैको आ-आफ्नो क्षेत्र हुन्छ। र मनिसले तेही क्षेत्र रोज्नु पर्छ जुनमा उस्लाई लागोस कि केही गर्न सकिन्छ। मेरो पनि आफ्नै क्षेत्र छ। म मेरो क्षेत्रमा ठिकै छु। कसैले एकदमै राम्रो देख्लान कसैले नराम्रो तर मेरो बिचारमा म केही हदसम्म सफल नै छु। तर पनि किन हो यस्ता कल्पना आइरहन्छन। ति अरु पेशामा लाग्नेहरु पनि यस्तै त सोच्दा होलान। म अब यही क्षेत्रमा लागे भन्ने थाहा भईसक्यो मलाई तर पनि किन समय समयमा यस्तो सोचाइ आईरहन्छ कुन्नी। हुन त कुनै किताबमा लेखियको छ मान्छे आफुसँग भएका प्रतिभाको बारेमा ज्ञान नै नभैकन पनि मृत्‍यु भईसकेको हुन्छ रे। के थाहा को सँग के प्रतिभा छ। मान्छे जुन क्षेत्रमा लाग्छ के जरुरी छ र त्यो उस्ले रहरले नै लागेको होस्। शायद यस्तै-यस्तै कुरा हुदो हो जहिले पनि यस्ता कुराहरु खड्कीरहेको हुन्छ। के थाहा देवकोटाले भनेजस्तै नेपालमा शेक्सपियर हलो पो जोतिरहेको छ कि। कस्ले चिन्ने हाम्रा दिदी बहिनिले घास काट्न जादा गाएका गीतहरु तारा देवीको भन्दा पनि उत्कृष्टपो छ कि।

तेही भएर म पनि दिवा स्वप्न देख्छु कहिलेकही। मलाई लाग्दो छ कि म मा पनि कुनै गुण लुकेर बसेको छ। यो लेखै पनि तेस्तैकै निरन्तरता न हो। कुनै दिन लाग्छ यो पनि पढ्न लायक छैन त्यो दिनबाट यो पनि बन्द हुन्छ। म गीत सँगै गायक हुन्छु, म फिल्म सँगै निर्देशक हुन्छु, म लेख सँगै लेखक हुन्छु,टिभी सँगै संचालक हुन्छु र कहिले शब्द सँगै कवि हुन्छु र आलोचना सँगै समिक्षक हुन्छु। म क्रीकेट सँगै अलराउन्डर हुन्छु, फुट्बल सँगै प्लेमेकर हुन्छु, म पैसा बिना नै ब्यापारी हुन्छु। म चलचित्रको नायक हुन्छु। म राजनीति बिना नै नेता हुन्छु। म भाषण गर्दै हुन्छु। म एकान्तमा हुँदा जोगी हुन्छु। म सुन्दरिहरुको माझ भोगी हुन्छु। म यस्तै यस्तै हुन्छु।

गजल

2008-09-13T14:11:00.000-07:00

तिम्रो माया मेरो माया जोड्ने एउटा पुल थियो
तेसमै जीवन बित्ला भन्नु मेरो कस्तो भुल थियो

तिमीलाई भेट्न भनी तिम्रो घरमा गएँ
त्यहा देखें थुप्रै थुप्रै मनिसको हुल थियो

भिडभाड छिचोल्दै गएँ तिमी कहाँ छौ भनी
त्यहा त मैले देखें शुभ विवाहको तुल थियो

गीत तिम्रो भाका मेरो, आँखा तिम्रो नजर मेरो
ती बाचा भन्दा उच्च त घराना र कुल थियो

धन सम्पत्ति दुई दिनको हो तिमीले नबुझे पनि
मेरो मन त आखिर माया प्रेमको मुल थियो

एक्लै जिउनु एक्लै मर्नु हो भने साथ नै किन चाहियो र
हिलोमा पनि फुलिदिने यो त कमल फुल थियो

( सिर्जनाको हिसाबले यो कुनै गतिलो रचना त नहोला तर मैले गजलको नियममा रहेर लेख्न खोजेको हुँ )

मेरो गीत मेरै प्रतिबिम्ब होइन...

2008-09-12T13:02:00.000-07:00

मेरो गीत मेरै प्रतिबिम्ब होइन

जो फुटी जाने होइन, जो टुटी जाने होइन

आकाश जस्तो अमर गीत मेरा

म जस्तो दुई दिनको पाहुना होइन

केही गुङुनाउछु धेरै शान्ती पाउछु

केही शान्ती बाट्न यहाँ गीत सुनाउछु

म ल्याउछु सगरबाट अन्जुलीमा पानी

एक एक बुदले सबको प्यास मेट्न खोज्छु

सबैलाई रिझाउने मेरो गीत होइन

तिमीले नसुन्दैमा गीत मर्ने होइन

आकाश जस्तो अमर गीत मेरा

म जस्तो दुई दिनको पाहुना होइन

गीत चोरी ल्याए सागर बाट

आकाशको नीलो गहिराइबाट

सुनी हेर सबमा गीतको मुहान छ

यहाँ जिउदोलाई श्वास फेर्न जही तही हावा छ

मेरो गीत भन्ने अधिकार छैन

गीतको पो म हुँ मेरो गीत होइन

आकाश जस्तो अमर गीत मेरा

म जस्तो दुई दिनको पाहुना होइन

म आज शब्दलाई ध्यान दिएर गीत सुन्दैछु। यो गीत म गुनगुनाइ रहने गीत हो तर मैले यसको शब्दमा तेती ध्यान दिएको रहेनछु। म मा यो क्षमता त छैन कि यो गीत माथि म समिक्षा गर्न सकु, तर मैले सुन्दा लागेको कुराहरु लेख्ने प्रयास हो यो। म ल्याउछु सगरबाट अन्जुलीमा पानी एक एक बुदले सबको प्यास मेट्न खोज्छु। सबैको प्यास मेट्न खोज्नु त असल कुरा हो तर चाहना हुँदैमा मात्र कहा हुन्छ र। सबैलाई रिझाउन कहाँ सकिन्छ र त्यो प्रयास पनि होइन तर तिमी त एक मात्र न होउ, तिमीले नसुन्दैमा पनि कहा यो गीत मर्छ र। मनिस पो दुई दिनको पाहुना हो त, उसको गीत त होइन नि। सब कविहरुका गीत रचना अझै पढ्दैछौ नि हामी अझै। लाग्छ कतै हाम्रै लागि त लेखेको होइन।

यो गीत त सागरबाट आएको हो, आकाशको नीलो गहिराइबाट आएको हो। यहाँ जहाँतही गीत नै गीत छ। खोलको कल्कल, चराको चिर्बिर सबमा गीत त छ। फरक यती हो कि पारखीले मात्र त्यो बुझ्न सक्ला। तेसैले यो गीत कसैको भन्ने अधिकार छैन, हामी पो यो गीतका हिस्सा होउ त। तेसैले नारायण गोपाल फेरी गुनगुनाउन थालछन "मेरो गीत मेरै प्रतिबिम्ब होइन...."।

म प्रेसिडेन्ट हुँदा...

2008-09-06T15:29:00.001-07:00

मलाई थाहा छैन यो औधी खुशीको कुरा हो कि ठिकै कुरा हो या निराशाको कुरा हो। तर जे भए पनि यो मेरो जीवनको एउटा नौलो अनुभवको कुरा चै हो। म नेपाली समाजको समाजको प्रेसिडेन्ट हुन पुगे। मैले जीवनको कुनै पनि मोडमा यस्तो कल्पना पनि गरेको थिईन कि म कुनै संस्थामा अगाडि बसेर काम गरौला। मनिसहरुको जमातमा रमेर ठट्टा गरेपनि म प्राय एकान्तमै रमाउने गर्छु। हुन त सबै मनिसको सबै सँग कुरा मिल्छ भन्ने त छैन। एउटै खाटमा सँगै रात बिताउने श्रीमान र श्रीमतीको त सधैं कुरा मिल्दैन भने अरुको मिल्न पर्छनै भन्ने पनि त केही छैन नि। तर समाज त समाज नै हो नि, सबैको सबै कुरामा कहाँ सहमती हुन्छ र। सबै बिमति भित्र पनि सहमती को प्रयास त हो शायद नेत्रित्वले गर्ने।

लेख्न खोज्दै थिए एउटा कुरा, अन्तै तिर पो पुग्न थालेछु। आज पुरानो कमिटीले नयाँलाई हस्तान्तरण गर्ने दिन थियो। सबै साथीहरु उत्साहित थिए। तर उत्साह र उमङगकै बिचबाट एउटा नरमाइलो पनि महसुश भयो। साधारण कुरालाई लिएर भएको एउटा विवादले चर्कै रुप लिन पुग्यो। मान्छे ब्यक्तीगत कुरामा पनि पुगेर गाली गर्न तिर लागे। म सोच्न थाले यस्तै हो भने त काम गर्न त गर्हो पो होला कि। नेपाली समाज जहाँ सुकै पुगे पनि नेपालको सन्स्कार चै भुल्दो रहेनछ। चाहे त्यो राम्रो होस् या नराम्रो। नेपालीहरु बिकसित मुलुकमा रहेर पनि मानसिकता चै बिकसित हुन सकेनछ जस्तो लाग्यो। सोचे यिनै मनिसहरु भोली बिदेशबाट सिकेर आएको कुरा, सिप लिएर नेपाल गए भने त देश त आखिर के नै परिवर्तन होला र। अर्को कुरा नेपालीहरुमा लोकतन्त्र भन्दा भन्दै यती राजनीतिले प्रवेश पाइसकेछ कि एउटा संस्थाले गर्ने काममा समेत राजनीति घुस्न थालेछ। हामी बिदेशमा छौ। सबै मिलेर चाडपर्बहरु मनाऔं, दु:ख सुखका कुराहरु साटौ,र आफ्नो सन्स्कृतिलाई पनि जोगाऔ भन्ने न उदेश्य हो। यस्मा त्यस्तो बिबाद केही आउनु पर्छ भन्ने त देखिदैन। तर के भन्ने भने जस्तो नहुने रहेछ। नेपालीहरु धेरै पैसामुखी मात्र पो भएका हुन कि के हो।

कुनै एउटा क्षणमा त यस्तो पनि लाग्यो म नेपालबाट बाहिर छैन। एक जना अर्कोको कुरा काट्नमा ब्यस्त छ। म नेपालमा जुन कुरा देखी डराएर बिदेश भागेको थिए, यहाँ पनि तेही कुराको पुनराव्रिती नहोस् भन्ने मात्रै चाहना हो। बिदेश भागेको भन्दा पनि आएको भन्नु पर्ला। मैले आएको अवसरलाई नछोडेको मात्रै हो, पढ्ने चाहना त्यो पनि बिदेशमा छात्रब्रिती पाएपछी। म सरकारी जागिर खान्थे, चिया सँगै यस्तै गफअरु हुन्थे। फलानो त ट्रेनिङमा पर्‍यो, फलानो हाकिम नराम्रो, यस्तै यस्तै। बिस्तारै बिस्तारै म पनि त्यस्तो कुरामा रमाउन थालीसकेको थिए। पछी म बरु ईन्टरनेटमा बसेर किताब पढेर बस्न थाले,ती कुराहरुमा तेती चासो दिन छोडे। तर तेसो भनेर गफनै नगर्ने भन्ने त होइन, तर सिमित र आवश्यक मात्रै। यहाँ आएर पनि फेरी तेही नदोहोरिउन भन्ने चाहना हो। तर सबै आफ्नो बसमा कहाँ हुन्छ र।

आखिर जे जस्तो विवाद आए पनि अन्तमा त टुङगो लाग्यो। म पनि पहिलो चोटि प्रेसिडेन्ट भए। भलै त्यो रामबरण यादवको जस्तो जोड घटाऊ र गणितको खेल थिएन र त्यस्तो उत्साह पनि थिएन। म आफ्नै बारेमा भन्दा म कुनै पनि समुहमा हुँदा नेता हुने क्षमता त म मा थिएन तर हुने कुनै निर्णयमा मेरो बिचार र प्रस्तावले पनि भूमिका चै खेल्थियो। कतीपए बेलामा मलाई साथीहरुले त मा त managerमा हुने जस्तो गुनहरु छ भन्थे म फुर्किन्थे बस तेही हो। कतीपय बेलामा भने राम्रै मान्छेहरुले पनि तपाईं ठुलो मान्छे बन्नुहुन्छ भनेर भन्थे। मैले यो संस्थामा बसेर नै म ठुलो मान्छे बन्छु भन्न खोजेको त होइन तर मलाई अचानक ति कुराहरु याद आउन थाले। के थाहा म मा तेस्तै क्षमता देखेर पो साथीहरुले प्रेसिडेन्ट बन पो भनेका हुन कि। सोचे मेरो लागि पनि यो एउटा चुनौती नै हो नि। यदी म यसमा सफल भए भने मेरो लागि र यो समाजको लागि पनि राम्रै हुन्छ नि। म र यो समाजको सफलता भन्नु नै यो बिदेशको भुमीमा हाम्रो देशको सफलता होइन र? यस्तै सोचे र खुशी पनि लाग्यो। भन्छन नि अधिकार र कर्तब्य सँगसगै आउछन। तेही भएर चुनौती पनि छ। यदी कुनै काममा चुनौती नै छैन भने त्यो कामको अर्थ पनि के नै रह्यो र होइन? जीवनको मजा नै तेस्मा छ नि।

खोज

2008-09-03T11:45:00.000-07:00

उताबाट यता त्यहाबाट यहाँ
दौडेको होइन भागेको छैन
जोगी हुने चाहना छैन
लुक्ने कुनै बहाना होइन

एकान्त रात छ
जूनको उज्यालो छ
घामको पर्खाइ छ
तारालाई छुने चाहना छैन
कवि हुने बहाना होइन

भङालिएको मन छ
अङालिने चाहना छ
दौतरिको साथ छ
भौतारिने बहाना छ

पाइला अघि बढ्दो छ
क्षितिज अझै टाढा छ
शिखर चुम्ने चाहना छ
बाच्ने एउटा बहाना छ

आँखामा निद्रा छैन
सुन्दर स्वप्नको चाहना छ
प्रचुर थकाईको बहाना छ
सुनौलो घामको किरण सँगै
फेरी हुन्छ रोज शुरु
एउटा नयाँ खोज सुरु

मुक्तक

2008-08-27T13:47:00.000-07:00

बिड फुक्लेर खिया लागेको बारीको कुटो जस्तो
खाना पकिसकेपछी भुसे चुल्होमा रहेको ढुटो जस्तो
तिमी बिनाको जीवन लाग्दैछ
बलिसकेर फिल्टरनेर पुगेको चुरोटको ठुटो जस्तो

तिमी

2008-08-10T14:16:00.000-07:00

पहिले आकाश उज्यालो थियो

घाम पनि लागेको थियो

तिमी पनि त खुशी थियौ नि

अचेल आकाश किन कालो छ?

शायद रुन खोजेको होला

तिमी पनि त उदास-उदास छौ नि

तिमी पनि रोइदेउ न बरु आकाश जस्तै

दु:खका सबै तुशहरु मेटिएर जाओस

त्यो बर्शेको पानीले जस्तै फोहोर-मैला सबै बगाएर लैजाओस

होइन रहेछ

यो कालो आकाश त धुवाले पो रहेछ

घाम त लागिराखेकै रहेछ

तिमी त सदा रोइ नै रहेकी रहेछौ

मात्र मैले नदेखेको रहेछु
मेरो आँखा वरीपरी त धुवै-धुवा रहेछ

यो धुवा के को हो त?

टायरको?सन्क्रमणको?डरको?बिखन्डनको?निराशाको?

तर म अझै पनि आशामा छु

बादल चिर्दै घामको किरण आउनेछ

त्यो किरणले हाम्रो वरीपरीको धुवालाई उडाउनेछ

फेरि तिम्रो अनुहारमा त्यो मुस्कान छाउनेछ

प्याज

2008-08-03T07:56:00.000-07:00

ओहो कहाँबाट प्याजको कुरो आयो भन्नुहोला। भैरब अर्यालले आलुको बारेमा लेखे उनी चर्चित भए। म पनि चर्चित भाईहल्छु कि। हुन त प्याजको बारेमा लेख्ने म नै पहिलो कहाँ हुँ र? शंकर लामिछनेले Abstractचिन्तन प्याज लेखे उनले पनि मदन पुरस्कार पाए। यसो हेर्दा लाग्छ म मा पनि चर्चा पाउने भूतपो चलेको हो कि।

भैरब अर्यालले जब आलु लेखे तेतिखेरका बाहुनहरु लसुन र प्याज खाँदैनथे उनले जताजतै आलु खाए, तेसैले आलुको बारेमा लेखे होलान। यहाँ बाहुन शब्द कुनै जाती बिशेष भएर लेखिएको होइन है, फेरी यसको प्रतिकृयामा पनि टायर बल्ला नि। अहिले हाम्रो परीकारमा आलु होला नहोला, तर लसुन र प्याज चै अवस्य हुन्छ नै। भनेपछी मैले खानेकुराको बारेमा लेख्नु मेरो पनि धर्म हो नि।

प्याज आँफैमा तरकारी त होइन, यसलाई तरकारीको स्वाद राम्रो बनाउन प्रयोग गरिन्छ। तेसो त प्याजको तरकारी पनि त खाइन्छ नि आलुसँग मिसाएर। अचेल त हरियो प्याज पनि त पाईन्छ नि तरकारीको रुपमा त। अझ मासुमा त प्याज नहालिकन स्वाद नै आउन्न भन्छन खानाको पारखीहरु। अर्को कुरा यसलाई सलादको रुपमा काचै पनि खान सकिन्छ। तपाईं burgerर sandwich खानुहुन्छ भने तेसमा पनि प्याज त राखेकै हुन्छ काचै। मासु नखानेहरुले खाने vegetable momo र पकौडा त प्याज बिना बन्ने कुरो नै भएन। खाली खानाको मात्र कुरा गर्छ आज recipeदिन लाग्यो भन्ठान्नु भयो कि क्या हो, त्यस्तो केही होइन, यो त प्याज महिमा पो हो त।

सुन्दा अचम्म लाग्न सक्छ, प्याजले तपाईंको सम्पन्नताको पनि प्रतिनिधित्व गर्छ। गरीबले खाने खानामा कहाँ प्याज, लसुन, गोल्भेडा, त्यहा त एक चिजनै काफी हो नि एक छाकको गुजरानलाई। कुनै समय नेपालमा प्याजको हाहाकार भयो। हुनेखानेले मात्र प्याज खाने भए। एउटा सन्दर्भ नै बन्यो त्यो बेला। जसको घरबाट प्याजको बासना आउन्छ उ नै धनी। हुन पनि त तेतिखेर प्याजको भाउ ९० देखी १०० रु किलो सम्म पुगेको थियो। तर यो सन्दर्भ सधैं नै साचो चै भएन। काठमान्डौमा प्याजको ठुलो माग छ। हरियो प्याज त हाम्रै ठिमीको बजारले धान्छ होला तर सुकेको प्याज हाम्रो तराइ र भारत बाट आउन्छ। तेसो त प्याज तेस्रो देशबाट पनि आयात नगरिएको होइन, तर सस्तो भए पनि नेपालीहरु स्वादका चै पारखी हुन है। मन नै पराएनन धेरैले।

बुवाले पहिले विद्यार्थी हुँदाको काठमान्डौको कुरा गर्नुहुन्छ कहिलेकही। तेतीबेला तरकारी एकदम कम पाइने रे किन्न। कि घरतिर बाटै लिएर आयो होइन भने त प्याज भन्नु हुन्थियो। बिहान प्याज-आलु रे अनी बेलुका के त भनेको आलु-प्याज रे। रमाईलो छैन त किस्सा।

माथि Abstract चिन्तन प्याजको कुरा गर्दैथिए। धेरैले त पढेकै होलान। Abstract चिन्तन रे, आफुलाई त Abstract आएपछी के हो के हो। Art हुन्छ नि तेस्तै। आफुलाई त ति अमुर्त कला भन्या त नजाने बच्चाले रङ छ्यपेको जस्तो लाग्छ। हुन त कला बुझ्नेको right brain चल्छ रे धेरै, आफ्नो चल्दैन होला भन्यो बस। आफुलाई त बस फोटोमा विश्वाश लाग्छ। ती शंकर लामिछानेलाई पनि के भूत चलेछ कुन्नी, प्याजमा abstract चिन्तन गरे। तर यो सामान्य चिन्तन मात्रै हो यहाँ प्रस्तुत, abstract उनकै जिम्मामा।

हुन पनि मान्छेको जीवन र प्याजको उस्तै कथा छ नि । हजारौ पत्रै-पत्र र बेग्लै पहिचान। एउटा पत्र मर्दै जान्छ,अरु पत्रहरु देखिदै जान्छन। अनन्त गहिराइ र गन्ध पनि। हो त मानिसको जीवन पनि त तेस्तै हो, बाल्य अवस्था, जवानी र बुढेशकाल, जीवनका पत्रहरु त हुन। कुनै समय सुन्दर देखिने ती पत्रहरु फेरी अर्को समयमा पत्रजस्तै चाउरी हाल्छन। हो यो जीवन हो प्याजका पत्रजस्तै चिर स्थाइ छैन।प्याजहरु राम्रो बातावरणमा बिग्रिनन्न हामी जस्तै र राम्रो बातावरणमा त टुसा पनि उम्रन्छ नि। हो त हामीमा पनि बृदि हुने क्षमता त छ नि, तर प्रयास त हुन पर्‍यो नि होइन।

तर एउटा कुरा चाँही म समान पाउन्न। तिमी प्याजलाई काट्दै जान्छौ, तिम्रो आँखा रसाउन थाल्छ, रसाउछ मात्रै किन बग्छ नै आशु। हजारौको सन्ख्यमा मानिसहरु काटिदैछन, मारिदैछन ; खोइ त आशुहरु?

मदिरा-प्रेम(?)

2008-07-25T11:02:00.000-07:00

सुनसान रात त। चकमन्न छ। लाग्छ सबैजना निदाइसके। मलाई किन निद्रा लाग्दैन? म laptop अगाडि एक्लै बसिरहेको छु। तिनै पुरानो फोटोहरु सँग स्‍मृतिको कुनै क्षणमा छु म। फ्रीजबाट red-label झिक्छु। एक मन त लाग्छ यो वोतल एकै चोटिमा पिदिउ। Ice झिक्छु फेरी। त्यो पेगमा ice खस्दा यस्तो आवाज आउछ मानौ त्यो रातको सन्नाटालाई चिर्न खोज्दैछ। आज दिन चिसो पनि त छ, शुरुमा बहाना खोज्छ यो मन पनि। पिउनु त यसै पनि छदैछ।

आज गीत पनि जग्जित सिंहको बज्दैछ। थाहा छैन आज के भइरहेकोछ,म प्राय यस्तो गीत कमै सुन्छु। हुनत म englishमा Pink Floyd देखी लिएर नेपालीमा बद्री पङगेनिको लोक गीत सम्म सुन्छु। शायद पिउदै भएर पनि हो कि गजलको मूडमा छु आज। पहिलो पेग एकैचोटिमा रितिन्छ। घाटिबाट हुँदै सारा शरीरले उर्जा पएको महसुस हुन्छ। चिसो रातको अब कुनै असर छैन म मा।

फोटो slide showमा छोडिदिन्छु। आहा यो फेवा तालको फोटो। तिमी र म डुंगामा छौ र छ शितल बतास । तिमीले केश खुल्ला छोडेकी छौ। हावाको हल्का झोकाले उड्न खोज्दै गरेका ति तिम्रा केशहरु मेरो क्यामरामा कैद भएछन। म कवि भएको भए कती कविताहरु लेख्थे होला तिम्रो बयानमा। तर अफसोस म कवि होइन। अरु साथीहरु अर्को डुंगामा गैसके। मेरो लागि मेरो ताल-बाराही तिमी नै हौ भने म डुंगा खियाउदै किन त्यहासम्म जाउ। न तिमी केही बोलेकी छौ, न म केही बोलेको छु। हाम्रो मौनतामा घरी घरी पानीको कल्कलले संगीत भरेजस्तो लाग्छ।

ओहो यो पेग पनि त रितिसकेछ मैले त पत्तै पाइन। फेरी थपिन्छ रात त आफ्नै हो नि। फोटो अगाडि बढ्दै छ।

"सुनन म त अष्ट्रेलिया जाने भए।" अचानक कसरी भयो म छक्क पर्छु। म जागिरको कामको सिल्सिलामा बाहिर थिए। हाम्रो दुई महिना देखी भेटघाट भाको छैन। तर कसरी यती छिट्टै। हाम्रो त अमेरिका जाने त्यो पनि सँगै भन्ने सल्लाह थियो। Toefl पनि त सँगै दिएका हौ हामीले। म बुझ्न सक्दिन। म भेट्न चाहन्छु तिमीलाई। तिमी हतारमा छौ। फोन राख्छौ एकैछिनमा। बेलुका कोठामा फर्कन्छु। gmail check गर्छु, तिम्रो mail। म excited हुन्छु। लामो mailछ म सबै सम्झिन्न,भनौ सम्झनै चाहन्न। तिम्रो बिहे हुँदै रहेछ खुशी लाग्यो। केटो australia को PR पएको, झनै खुशी लाग्यो। अन्तिमका केही हरफ कानमा गुन्जन्छ। If possible I want my photos back ,we will remain gud frens forever। म एक तमाशले फोटो हेर्दैछु। ए glass त फेरी रितिएछ।

अर्को folder हेर्छु, नाम छ र U n me together in life। यो चाँही तिमी र म दक्षिनकाली घुम्न जादाको। हामी दुबैको हातमा माला छ। यो फोटो हेर्दा जहिले कल्पना गर्थे, यस्तै गरी फेरी एकदिन हामी मन्दिर जान्छौ, सबको अगाडि म तिम्रो सिउदो रङगाउछु। यो folder मा एउटा औंला shift र अर्को deleteमा छ। laptop सोध्छ, are you sure ? म भन्न चाहन्छु no। तर के गर्ने उस्को mail छ जे आयो। म पनि रिसाएर reply गर्न चाहन्छु, तर मेरा औंलाहरु मेरो साथ दिन्नन। सोच्छु साचो प्रेम त्याग दिन्छ, बदलामा केही लिदैन। कसको भनाइ हो कुन्नी म बिर्सन्छु। म कुर्सी बाट उठ्ने प्रयास गर्छु। मलाई लागेछ कि क्या हो? होइन। उनी त्यो फोटोबाट हात अघी बढाउछिन, उनको हातमा ग्लास छ, त्यो मेरो हातमा राखी उनी फेरी तेही हराउछिन।

मैले बहाना पाउछु, तिम्रो हातबाट त म बिश पनि पिउन तयार छु भने यो त के हो र?किन किन यो पेग निकै नशालु लाग्छ; यस्को एक एक बुदमा म उसको ओठलाई चुमेसरी महसुस गर्दछु। म अब बोतलबाट सुरु गर्छु। आहा यो आनन्द, मैले पैले किन महसुस गरिन। शायद यस्तैलाई हो कि क्या हो ओशोले समाधी भनेर परीभासित गरेको?

अब त बोतल पनि रितियो। फोटो पनि त सिदियो नि बोतल जस्तै खाली मेरो फोटोको collection पनि। म उठ्न खोज्छु। तिमी त्यो बोतल बाट चियाउदै हात समौन आइपुग्छौ। म तिमीमा हराउन चाहन्छु। ओहो मेरो desktop को background त अझै तिमी नै छौ। म हटाउन खोज्छु,सक्तिन। लाग्छ म नशामै छु कि क्या हो? तिम्रो त्यो हसाइ जस्मा मेरो जिन्दगीका सब दु:ख छोडेर मग्न हुन्छु, त्यो अब रहने छैन। साहारा छ त केबल यस्कै। म छुट्याउन सकिरहेको छैन, यो तिम्रो प्रेम हो कि मेरो मदिरा-प्रेम हो।

पृष्‍ठभुमिमा गीत बज्दै छ।"होशवालोको खबर क्या बेहोशी क्या चिज हे,इश्क किजिये फिर समझिये जिन्दगी क्या चिज हे....."

रहर

2008-07-18T15:09:00.000-07:00

राजनीति
भाग लागि सके पछी केही शेस भए त
हामी पनि रहने थियौ नि हजुर देश भए त

कालो कोट लाएरै उपराष्ट्रपती बन्न पाउने भए
हामी पनि लड्ने थियौ नि हजुर केस भए त

राजनीति त गरिएन समाचार त पढिन्छ नि
हामी पनि खेल्ने थियौ नि हजुर चेस भए त

पत्रकारिता
उ कहाँ पुगिसक्यो त भने जही को तही
हामी पनि कुद्ने थियौ नि हजुर रेस भए त

समाचार बिक्दै छन पृष्‍ठ मात्र थरी-थरीका
हामी पनि गर्ने थियौ नि हजुर गेस भए त

खाना
खाना मिठो पाकेन होला पेट त भरियो नि
हामी पनि खाने थियौ नि हजुर मेस भए त

मन
घरी यता घरी उता यो मनको के भर
हामी पनि बाध्ने थियौ नि हजुर लेस भए त

दु:ख
किताब त अङ्रेजिमा हामी पनि पढिन्छ नि
हामी पनि लेख्ने थियौ नि हजुर बेस भए त

र अन्तमा ,
टाउकामा रौहरु अड्ने बेस भए त
हामी पनि कोर्ने थियौ नि हजुर केश भए त

भाग नास्ती ०

2008-07-16T13:47:00.000-07:00

२ ले २१लाई भाग गर्दा धेरैले mistake गर्छन्। दुई लाई भाग गरिसकेपछी भाग नास्ती ० राख्नुपर्छ होइन भने भाग मिल्दैन। म यो देशको राजनीतिलाई हेर्दैछु,हेर्दैछु के भनौ पढ्दैछु। किनभने म त फगत news हेर्ने मान्छे हुँ, तर देश बारे चासो त छ नि मलाई। देशमा महङगी बढ्यो भने म news हेरेर घरमा कराउछु होला, तर बाहिर भएको आन्दोलन म हेर्न पनि जान्न। २१ दिनसम्म आन्दोलन चल्यो म घर बसेर cnn,bbc हेर्दै दिन बिताउथे, कती दिन त marriage पनि खेलियो होला। तर पनि मेरो लागि पनि देशले उतिनै माया गर्ला जती त्यो आन्दोलनमा जानेलाई गर्ला, किनभने democracy भनेकाइ तेही त होला मेरो विचारमा।

हुन त म अहिले पनि politics मा तेती interest दिन्न तरै पनि किन किन कता कता देशको माया भने हुदोरहेछ। देश पनि अहिले भाग बन्डाको राजनीतिमा चलिरहेछ। घरी गिरिजालाई राष्ट्रपती हुनु पर्या छ, घरी मकुनेलाई, तराइको पार्टिहरुलाई फेरी एक मधेश चहिएको छ, साना दलहरुलाई एउटा मन्त्री भये पुगिगो। सबैको आ आफ्नो स्वार्थ छ। जनता भन्न थालिसके कि बरु राजै पो ठीक थे कि नेपालको लागि। जनताले राजा हट्नु र हुनुमा तात्विक भिन्नता के पाये कुन्नी। सामन्ती संस्थाको जग सिदियो रे। जस्लाई बिहान खाए पछी बेलुका के खाउ भन्ने हुन्छ उस्लाई सामन्ती शब्दको अर्थ बुझ्ने फुर्सद नै छैन। शान्ती, सुरक्षा, महन्गी सबै उस्तै छ। यता यिनिहरु सत्ताको भाग बन्डामा ब्यस्त छन।

म एउटा subject सँग रिलेटेड mathematical calculation गर्दै थिए, सोच्छु यो राजनीतिको भाग बन्डा पनि एसरी नै भाग नास्ती ० राखेर हुने भये कती हुन्थियो, फेरी सोच्दा त यहाँ पनि भाग नास्ती सुन्ना कै त कुरो रहेछ। तर यो हिसाबमा भाग नास्ती ० होइन अरु नै केही चाहिन्छ कि। के होला त त्यो तेसोभए? गिरिजालाई नै राष्ट्रपती, माकुनेलाई राष्ट्रपती, मधेसिलाई राष्ट्रपती, फोरमलाई उप राष्ट्रपती ।नेपाली चरित्र वा सजिलो सबैले भन्ने भाषाको उत्तर भारतको कुनै स्वार्थ कि अमेरिकाको चल्खेल,भन्दिउ न अमेरिकालाई साम्यवाद सँग डर भएर।

नेपाल/यातायात

2008-07-05T08:07:00.001-07:00

मेरो दैनिकीको एउटा अभिन्न अङग हो नेपाल यातायात। मेरो अफिस आउने जाने साधन हो नेपाल यातायात।कालिमाटीबाट जावलाखेल सम्मको मेरो यात्रा को सुरुवात यसैबाट हुन्छ। यो सस्तो पनि छ, तर मलाई सस्तो भन्दा पनि दुई वटा चेन्ज गर्नु पर्दैन, तेही भएर म यही चढछु । यसको नाम कसैले जानेरै नेपाल यातायात राखेको हुनुपर्छ मलाई लाग्दछ। नेपालभित्र हुने घटना र यस बसको सेरोफेरोमा हुने घटनामा म खासै फरक पाउन्न। १० बजे अफिस पुग्नै पर्‍यो, सबैलाई हतारो छ। हुन त सरकारी काम गर्नेहरु किन टाईममै जान खोज्छन मलाई थाहा छैन, तर मेरो टाईममा जानुमा हाकिम्को ठुलो योग्दान छ भन्नुपर्ला। भनौ म हाकिमको अगाडि देखा पर्नै चाहन्न। मलाई हाकिम तेती मन पर्दैन, मन नै पर्दैन भनौ। तेही भएर १० बज्नु केही अगाडिनै गयो भने त उ पनि आएको हुन्न आनन्द लाग्छ मलाई। बसको प्रसँग थियो, म त बोसको कुरामा पो पुगेछु। मेरो हतारो चाँही त्यो हो भनौन। खैरो रङ्को बस, तेस्को आफ्नै पहिचान छ। जहा केही जान्न तेह्य नेपाल यातायात जान्छ भनेजस्तो। आज बस किन आएन, मान्छे टन्न जम्मा भैसके। कतै तेलको लाइनमा पो छ कि, आज आउला जस्तो छैन। ए आयो पो त टन्नै मान्छे पो छन त जाने कसरी? सबै जना दौडिन्छन। म दौडमा सामेल हुन चाहन्न, तेसैले सधैं उभिनुपर्छ मलाई थाहा छ। आज पनि म उभिए।

'अली भित्र भित्र जानुस् त, खलासी मान्छे थप्दै छ। ल ल एकापट्टी मात्र समातेर उभिनुस् त।' उभिनमा समेत पो गार्हो बनाये त। मान्छे थपिदै छन। 'ये भाई यो भारी हालौ न है', मिल्दैन दिदी यो अफिस ट्याममा त। 'यसो मिलाएर हलिदेउन त भाई', एकजना बुज्रुक बोल्न भ्याउछन। 'कती मिलाउने हो यो भन्दा त। 'छिटो गर न भाई अफिस जान ढिलो भाईसक्यो', अर्को बोल्छ। हतार हुनेले त ट्याक्सी चाडनु पर्थियो नि खलासी बोल्छ। बस अगाडि बढ्छ। अलिकता अगाडि अर्को नेपाल यातायात देखा पर्छ। अब यिनीहरु दुईवटाको प्रतिश्पर्धा हुन थाल्छ र एसो हुँदा कहिले समय भन्दा धेरै अघी पुगिन्छ कि धेरै पछी। कुनै बेला त कुरिराखेका सब यात्रुहरु हेरेको हेर्यै हुन्छन।

म बसमा उभीरहदा म यो सोच्न थाल्छु, यो बस र नेपालमा के नै फरक छ र? बस त नेपाल भईहाल्यो। यसको ड्राइभर राजनैतीक दलका नेताहरु जसले देश चलाऊने जिम्मा लिएका छन। खलासी चै ति दलका कार्यकर्ता। हामी यात्रु चै जनता। जसरी खलासी र ड्राइभर मिलेर यात्रुको सुबिधा बिना यात्रा गराउछन ठीक त्यसरी नै नेताहरु पनि जनतालाई सुबिधा दिने भन्दा पनि आफु कमाउनमै ब्यस्त छन। र जनता पनि उही त हो नि, जे भये पनि तेही बस चढ्नुपर्ने। आफु सचेत नहुने अनी नेतालाई मात्र गाली गर्ने। दुर्घटना भयो भने चै ड्राइभरलाई मात्रै गाली गर्ने। खलासी त खलासी भइगो। ड्राइभरले जे गर्‍यो त्यो ठीक। चाहे त्यो गलत नै किन नहोस्, आखिर उ पनि त पछीको फाईदा हेरेर त लागेको हो नि। एउटै यातायात हो तर यि ड्राइभरहरु किन मरिहत्ते गर्छन् आखिर सबको काम उस्तै त हो नि। समय मिलायर चलाये त नचैदो प्रतिस्पर्धा गर्नै पर्दैन थियो नि। तर नि राजनैतीक दलका नेताहरु कहा मिल्छन र मौका परे दुर्घटना गराउन पनि पछी पर्दैनन। म सोच्दै छु जब सम्म यो नेपाल यातायात सुध्रन्न तब सम्म नेपाल पनि सुध्रन्न। आखिर नेता पनि त तपाईं हामी जस्तै बाट बन्ने न हो। जस्तो हामी उस्तै हाम्रो नेता।

जावलाखेल कोइ छ? छिटो गर्नुस् है। खलासिलाई हतार छ। 'एक छिन है भाई, धेरै भिड छ।' म बल्लतल्ल निक्लन्छु। मेरो अफिसको पियन पनि तेही बसमा रहेछ। सर नमस्कार। उ मलाई सम्बोधन गर्छ। म नमस्कार फर्काउछु। 'सरको मोटरसाईकल छैन?'उसले यसरी सोध्यो मानौ म त केही नभएको मान्छे पो हु कि क्या हो? १० बजिसकेछ, फेरी हाकिमसँग भेट हुने भयो। म दिक्क मान्दै हाजिर गर्न उक्लन्छु।

(यो धेरै अगाडि लेखिएको हो तर यसको सन्दर्भ शायदै पुरानो होला, तेलको लाइन उस्तै होला अझै र उस्तै त होला नेपाल यातायात पनि।)

दर्पण

2008-07-02T03:36:00.000-07:00

काठमाण्डौ भन्दा धेरै टाढाको बस्तिको कथा हो यो। तेस गाउँक मान्छे एक्दमै काम शीक्षित छन। हरी प्रसाद गाउँमा खेती किसानि गरेर जिविका चलाऊछन्। उनको खेतिपतिको बन्दोबस्त राम्रै छ। तरकारी खेती गर्छन् ३ जनको जहानलाई राम्रै खान पुग्छ। परिवारमा हरी प्रसाद्, इश्वर र आमा छन अहिले। दिदिको बिहे भाईसक्यो इश्वर्को।

इश्वर गाउँकै स्कुलमा पढ्यो सानो बेलामा त। उन्को बाउलाई लाग्यो छोराको भबिस्य राम्रो बनाउने हो भने राम्रो बोर्डिङमा हल्नुपर्छ। दु:खजिलो गरेर भये पनि बुढाले छोरोलाई सदर्मुकाममा लगेर पढाए। छोरो पनि मिहिनेती पर्‍यो बुढाको राम्रो डिभिजनका साथ् एस्एलसी पास गर्‍यो। हुनत छोराले काठमान्डौमा गएर पढ्छु नभनेको त होइन, तर बुढाले गाउँकै दश जोड दुई म राखेर पढाए। उसले त्यहा पनि राम्रै अंक शाहीत उतिर्ण भयो। छोरोका चाहना फेरि पनि शहरै जाने थियो तर गाउँकै स्कुल्मा पढाउने अवसर आयो उस्लाई। उस्ले पनि नाइ भनेन।

उस्को गणित र बिज्ञानमा राम्रो दख्खल थियो र स्कुलमा राम्ररी नै जम्यो भन्नुपर्‍यो। बाबु खेतिपाती गर्थे छोरो स्कुल्मा पढाउने,आमा घरको काम सम्भाल्ने। जीवन राम्रै चलिरहेको थियो।

५ बर्षा बितिसकेछ उस्ले स्कुलमा काम गर्न थालेको पनि। आमा बुढी एक्लै घरमा; छोरोलाई कर गर्न थालिन बाबु बिहे गर्नु पर्‍यो भनेर। तर छोरो अचेल कुन्नी के मा हराको छ, तेत्ति राम्रो जवाफ पनि दिदैन। अस्तिको महिना शहर गएर आएपछी के भा छ कुन्नी। 'ए बुढा छोरोको बिहे गर्ने होइन भन्या, मेरो कुरो कल्ले सुन्छ र यो घरमा', बुढी गंगानाउछिन।

शहर नामैले राम्रो लाग्न थाल्यो इश्वरलाई। जता ततै झिलिमिली, गाडीहरुका लहर, मान्छेको भीड, सबै सबै। उ गाउँकै माइलाबाको छोरोकोमा बसेको थियो। उस्ले सोच्यो समयमै यो शहरमा आएर पढेको भये म पनि येतै जागिर खाएर ठुलो मान्छे पो बन्थें कि। उस्लाई लाग्यो गाउँमा के छ र। बर्षाभरी लाएर खेती गर्‍यो,कहिले पानी परेर दाम आउन्न त कहिले असिना पर्दिन्छ, केही भन्नै गर्हो। गाई बस्तुलाई घास पनि चाहियो, स्कुल्मा दिनभरी करायो आउने बेलामा पैसा कम्। दर्बन्दिमा पर्‍यो भने बढ्छ भन्छन कहिले हो कहिले। शहर कति आनन्द छ।माइलाबाको छोरोले राम्रै कमाइ गरेको छ। जमानामा भन्सारमा छिरेको क्या शानको घर छ अहिले। टिवि, फिरिज, लुगा धुने मसिन, हुँदा हुँदा भुइ बडार्ने सम्म पो मसिन छ त। गाउँमा आमाले बाबियोको कुचोले बडार्छिन्। कता कता फुरुङ पर्छ।खास्मा उ गाउँकै एउटा साथीले बोलाको भएर आको।

रत्नपार्कतिर हिद्डै हुन्छ,अचानक एउटा पारीचित आवाजले बोलाको सुन्छ,'इश्वर सर'। ए आफ्नै विद्यार्थी पो रहेछ,नबिन। उस्ले एस्एलसी मा ट्युसन पढाएको केटो। 'सर के गर्दै हुनुहुन्छ अचेल?' उस्ले प्रश्न गर्छ। म त गाउँतिरै छु। 'ए सर त अझै तेही हुनुहुन्छ, म त हजुर पनि येतै आउनुभएछ भन्ठानेको। के गर्नु हुन्छ सर गाउँ बसेर? म त प्लुस 2 येतै गरे,अब bachelors पढ्न अष्ट्रेलिया जन लगेको सर, यहाँ बसेर केही होला जस्तो लाग्दैन सर मलाई त।'

बेलुका साथीको कोठामा पुग्छ।साथिले भन्छ,' हेर तँ त राम्रो पढ्ने मान्छे यहाँ बसेर केही हुन्न। म त कोरिया जानको लागि तयारी गर्न लाको छु, त पनि जाने भये घरमा सल्लाह गरेर येतै आइज सँगै बसेर पढौंला ,के त।'

उस्लाई निद्रै लगेन तेस रात, ओल्टे कोल्टेमा रात बित्यो। रातभरी सोच्यो। आफुले पढाको केटाहरु सबै बिदेश्मा गएर तेत्रो उन्नती गर्न थालइसके आफु भने गाउँमा बसेर रमाको छु। घटना एक्दुमै सामान्य थियो तर तेस्को असार दर्हो पर्‍यो उस्लाई। सोच्यो गाउँमा के छ र, मरी मरी काम गर्‍यो खेत बारीमा, कहिले भाउ नै आउन्न, कहिले बाटो बन्द हुन्छ। अस्तिको पालिको अदुवा अझै भाउ नआएर बेचेको छैन। बाउ सधैं घोटियेकै छन, आमा पनि, आफु पनि दिन रात काम गरेकै छ, तैपनि जीवन उस्तै छ। गाउँमा को नै छ र अहिले; झन उ त पढेलेखेको मान्छे। उसले सपना देख्यो त्यो रात बिदेश गाको,सबै राम्रै राम्रो।

हुन त उस्लाई एस्ता अनेक सोचहरु समय समय मा न आएका पनि होइनन्।६-७ बर्षा अघि पनि उ झन्डै जङल पसेको थियो। नयाँ नेपाल बनाउने सोच्का साथ, दलित उत्पीडितको आवाज बुलन्द गर्ने उस्को सपना पनि थियो। पढे लेखेको मान्छे उनिहरुलाई पनि चाइएको। एक दुई ठाउन्म त हिन्डेको पनि हो जुवा तास बन्द गराउन लाई भनेर।तर तेही बेलामा आमा बिरामी भएर उपचार् गराउन काठमाडौं लानु पर्ने भयो र उ त्यता पनि राम्ररी लग्न सकेन। एक चोटि त आर्मी पनि आएको थियो घरमा सोध्पुछ को लागि भनेर। धन्न उस्को ठुला बौ जमनाका आर्मीमा जागिर खाएका बुढा थिए कुरो मिलाए, बच्यो। नत्र उ सङैका अझै पनि त बेपत्तै छन। तर बच्ने हरु त अहिले सभासद पनि भाईसके भन्ने सुनेको हो उस्ले पनि तर भेटेको भने छैन।अस्ती चुनावमा त राम्रै सहयोग गरेको हो उस्ले पनि।

तलाई के नपुग छ र यहाँ। हामी तीन जनाको जहान, खेतीपाती ले राम्रै खान पुगिहाल्छ। तेरो पनि त कमाइ छ नि। एस्एलसी को बेलातिर त ट्युसन पढाएर पनि त राम्रै कमाउछस नि। आमा पनि अब बुढी भैसकी, अब छोरोको बिहे गरौन्ला यो पाली भनेको त झन। दिदि को बिहे भाईगो, त पनि गैस भने हामीलाई कस्ले हेर्छ भन त परेको बेलामा। 'होइन बा मेरो केही गर्ने बेला हो यो, अस्तिन पनि उतातिर लग्न खोज्दा तपाईंहरुकै करणले मैले माने। यो पाली चै मैले निस्चय गरिसके बा, मा जाने हो।' आमा रुन खोज्दैथिन, उ निस्किहाल्यो। 'अब खान खाने बेलामा कता हिड्यो यो, बाबु ए बाबु। तपाईंले पनि भोली सम्झाको भये हुनी नि'। 'छोड् दे शहरमा गयो कस कस्लाई भेटेर आयो कसले के कुरा भने अनी। '

उस्ले साथीसङै बसेर कोरियान भाषाको तालिम गर्‍यो, जाच पनि दियो। २ महिन पछी नतिजा आयो ,उस्को पनि नाम निस्किएको रहेछ। बाउ आमा छोरो गाउँ मै आयो भनेर दङ थिए, अब फेरि छोरो जाने भयो भनेर चिन्ता गर्न थाले। हेर्नुस् बा, २ बर्षा त हो नि, तेस्पछी त म अैहल्छु नि,हाम्रा दु:ख का दिन गये अब बा। बा के बोल्ने के नबोल्ने अवाक थिए। स्कुलमा दर्बन्दी थप गर्दै छ रे,त पढाईराको मान्छे, थाइ जागिर हुन्थियो, तेरो साथी पनि त सभासद भा छ क्यारे। होइन बा अब त म जाने निस्चित भाईसक्यो, मलाई नरोक्नुस्।

छोरो गयो। एक बर्षा त येतिक्कै बितिसकेछ। दसैं आयो, बुढाले छोरोलाई फोन गरे।बा म एक्दुम आरामै छु। मेरो चिन्ता गर्नु पर्दैन, मैले पठको पैसा त पाइरनुभा छ नि। आमको दमको पनि राम्रो ठाउमा लगेर उपचार् गर्नु। तिहार आयो, दिदिको एक्लो भाई सार्है खल्लो महशुस गरिन। तर दुई बर्षा त एसै बितिहाल्छ नि भनेर मन बुझाईन। छोरोको अचानक फोन आयो एक्दिन। बा मेरो यहाँन्को काम देखेर उनिहरु एकदम खुशी भए। मैले अब भरी सारी बोक्ने काम गर्नु पर्दैन,हिसाब किताब हेर्ने थाउन पये।बुढा पनि खुशी नै भए।

फेरि छोरोको फोन आयो ६ महिन पछी, बा मेरो कामबाट उनिहरु खुशी भए, फेरि २ बर्षा लाई मेरो म्याद थपिदिए। म त अझै २ बर्षा दु:ख गर्ने भए। बुढाले भने,'अब पैसो पुगिगो नि बाबु, हामीलाई खान खेती ले पुगिहाल्छ, त अब येतै अइज।' होइन बा बरु खेती गर्न छोडिदिनुस्, घरमा पनि काम गर्ने मान्छे राख्नुस्, म येतै बाट हेरौला तपाईंले अब दु:ख गर्नु पर्दैन। बुढाले केही भनेनन।

छोराले बिस्तारै कम फोन गर्न थाल्यो।पैसा पनि पहिले जस्तो पठाउदैन तेति। ६ महिन पछि फेरि छोरोको फोन आयो। बा मैले त येतै बिहे गरे। केटी त नेपालीनै हो बा।नेपाल आउ, बिहे गर,फेरि फर्क, पैसा पनि धेरै खर्छ हुने भयो।अब बुहारी लिएर आउछु बा एकै चोटि। अब छोराको फोन झन कम हुन थालयो।बुढाले एक्जना काम गर्ने रखे घरमा, दमको रोग गार्हो भो बुढीयलाई। जीत मान, बुढीको राम्रो स्यहार गर्छ, घास पनि काट्छ, बुढालाई पनि राम्रै मद्घत गर्छ। बुढाले पनि स्कुल हालिदे जीतेलाई। पढ्न पनि राम्रै पद्छ।

धेरै पछि बुढाले छोरोलाई फोन गरे। बा एस्पाली पनि दशैमा आउँछु भनेको छुटी नै मिलेन, यता काम को सिजन छ अहिले।बुहरी पनि बच्चा पाउनेवला छे। अब बा पनि शहरतिरै आएर बस्न पर्‍यो बा।हामी पनि फर्केर आए पछि गाउँमा बस्न सकिन्न्न अब। म पैसा पठैदिन्छु, काठमाडौं को छेउ छौमा जग्गा लिएर घर बनाउनु पर्‍यो बा। भयो छोरा मलाई पैसा चहिन्न अहिले, म गाउँमै ठीक छु। तिमीहरु यहीं आएपछी बिचार गरौल। छोरोले आमको बारे पनि सोधेन। बाउ खिन्न भएर फर्किए। बुढीलाई भने अब आउछ रे तेरो छोरो, यहिँ आएर सँगै बस्ने रे। बुढी दङ पारीन।

बुढा फलैचाम बसेर चुरोट पिउदै छन्। बुढी पिढिमा बसेर तरकारी केलाउदै छिन्। जीते बन्चरो ले दाउरा चिर्दै छ। आमा मै पकाउल है भात तपाईंलाई खोकी लाग्छ, जीते भन्छ।जीते भोटेको बच्चा हो अब उनीहरुले बिर्सिसके। बुढा जीतेको अनुहारमा हेर्छन, कता कता इश्वर देख्छन्। इश्वर अब उनको दुनियाँमा फर्कन्न उन्लाई लगिसक्यो।'ए बाबु, जा हेर त तरकारी ढड्यो कि क्या हो, धुवा आयो जस्तो छ नि'। 'बा चुरोट् कति खाको टिवि हुन्छ रे, हाम्लाई स्कुलमा भनेको', बुढा झल्यस्स हुन्छन।

( यस कथाका पात्र तथा घटना सबै वास्तविक हुन, कसैको जीवन सँग मेल खाएमा संयोग् मात्र हुनेछ। )