Skip to main content

आफ्नै पुस्ताको बारेमा

उमेर बित्दै गैरहेको छ हुन त समय पनि त बित्दै गैरहेको छ नि। मान्छेहरु भन्छन नि तन बुढो भए पनि मन भाको छैन भनेर। बर्षै साल जन्मदिन आउँछ, बुढो बनाएर जान्छ। तरपनि आफु भने जहिले पनि उस्तै छु जस्तो लाग्दो रहेछ। अस्ति भर्खर स्कुल पढ्दाको साथीसंग कुराकानी भयो, तेही स्कुल पढ्दाकै उमेरमा पुगेजस्तो भयो। College पढ्दाको साथी भेट्दा उस्तै अनुभव हुन्छ, तर समय त निकै गैसकेको पो रहेछ त। हुन त जीवनका तीन दसक उमेर त जाबो छोइएको हो, तैपनि समय निकै बितेको जस्तो अनुभव हुँदोरहेछ। नेपालीको औसत उमेरको हिसाब गर्ने हो भने पनि आधा त गइ त हालेछ नि। हुन त शेर बहादुर देउवा त युवा नेता हुने ठाउँमा म किन बुढेसकालको कुरा गरिराको होला। हामी र हाम्रो उमेरका पुस्ताले नेपालमा धेरै परिवर्तनहरु आफ्नो युवाकाल भित्रै हेर्न पाइएकोले पनि तेस्तो लागेको पो हो कि। तेही भए आज आफ्नै पुस्ताको बारेमा केहि कुराहरु गर्न मन लाग्यो। हाम्रो उमेरमा घटेका केहि घटनाहरु र परिवर्तनको कुरा गर्न मन लाग्यो

राजनीतिको कुरा गर्दा हामी सानो हुँदा नेपालमा पंचायत ब्यबस्था थियो। सानोमा राजनीतिक चेतना तेती नभएता पनि राजा भनेका ठुला मान्छे हुन्, उनको कुरा काट्न पाइन्न भन्ने चाही ज्ञान थियो। तेस्को लगतै देशमा आन्दोलन भयो ४६ सालको, प्रजातन्त्र आयो। त्यो समयमा अरु कुरा नबुझे पनि पम्फादेवी, मण्डले चै खुब सुनियो। प्रजातन्त्र आएको अरु कुरा बाट थाहा नभए पनि रुख र सुर्य चिन्ह चै खुब देखियो चुनाव ताका। साथी साथीमा रमाइलो कुरा हुन्थ्यो, को कांग्रेस-को कम्युनिस्ट भनेर। तेस्तै हल्लाखल्लाको बिचमा ५ रुपिया तिरेर कुनै बिधार्थी संगठनको सदस्य पनि बनियो तर पनि राजनीतिको र पनि बुझिएको थिएन। राजनीतिमा घात अन्तर्घातको कुरा को बिच माओबादीले सशस्त्र आन्दोलन पनि शुरु गरे। खै यो प्रजान्त्रले नपुगेर हो वा यसमा लड्न नसकेर हो, थाहा थिएन (हुन त अहिले पनि छैन)। यहि बिचमा संसदीय अभ्यासका नयाँ नयाँ रुप पनि देखियो। फेरि राजाको शासन हुदै, आन्दोलन, वार्ता हुदै राजसंस्थाको अन्त पनि देखियो। जे जति पनि देखियो, व्यक्तिमा र राज्यको शासन गर्ने कुरामा फरक देखियो, अरु केहि भने फरक देखिएन। एउटा कुरा चै परिवर्तन भयो, मान्छेले आन्दोलन गर्न चै सिके

हामी सानो छदाँ सुन्ने भनेको रेडियो नेपाल नै थियो। नेपाली गीतहरु, शनिबार दिउसो आउने नाटक, जे थियो रेडियो नेपाल नै थियो। तेसो त short wave तिर येसो घुमाएर हिन्दी गीत पनि सुन्न पाइन्थ्यो। टेलिभिजन आएपछी भने tele-film र अरु कार्यक्रमहरु पनि  हेर्न पाइयो।प्रतिभाको डबली भन्ने कार्यक्रम त अझै सम्झिन्छु म चक्रब्युहू, टाढाको बस्ति, निमित नायक खुब चर्चित थियो। दुरदर्शनबाट आइतबार आउने महाभारत पनि कम्ति रमाइलो हुन्नथ्यो। पछी Dish-Antenna आयो।तेसपछी त Zee TV  र अरु च्यानल पनि शुरु भए। तेतिखेर Wrestling  हेर्न भने खुब रमाइलो लाग्थ्यो। यस्तै बिचमा नेपालमा FM Radio शुरु भयो। तेसपछी त संचार जगत झन अगाडी बढ्यो। निजि television channel हरु शुरु भए। अहिले त इन्टरनेट पनि सहज हुन थालिसक्यो। Wave Magazine निस्किदा यसले हामीलाई wave generation भन्थ्यो, अहिले भने जताततै इन्टरनेटले गर्दा अहिलेको पुस्तालाई त facebook generation भन्नुपर्ने स्थिति आइसक्यो। हुन त अहिले नेपालमा त चरा र मुसा बाहेक सबको facebook account छ। अलिक अगाडी hi5 भन्ने popular थियो, अहिले हरायो त्यो पनि। सबै परिवारका मान्छे कोहि न कोहि बिदेश तिर छन् फोटोहरु हेर्न सजिलो, facebook के मोहनी लगाइसक्यो हामीलाई। social networking अब हामी पनि बिदेशीका जस्तै कम्प्युटरमा गर्ने भैसक्यौ। जे सुकै होस, facebook को पनि जय होस्

पढाईको कुरा गर्दा हामी I.Sc. पढ्न Ascol जाँदा खासै २-४ ओटा बाहेक नाम चलेका निजि कलेज थिएनन। अहिले त घरैपिच्छे 10+2  भैसके। एक हिसाबले त राम्रो हो, तर कति त college हुन् कि पैसा कमाउन खोल्या उध्योग हुन बुझ्न गार्हो छ। जे होस् अहिले स्कुल पढ्नै भनेर India जाने चलन भने हटेको छ कम्तिमा। अनि अचेल विदेश जाने त लहर नै छ। हामी I.Sc. पढ्दा त Toefl दिने रे फलानोले भन्ने नै news झैँ हुन्थ्यो। विदेशमा गएर पढ्ने कुरा त राम्रै हो तर बुझ्दै नबुझी हतारिएर जाने बानि भने बढ्दो छ हाम्रोमा। आधा भन्दा बढी यो उमेरमा विदेश जानेले राम्रो पढेको चै भेटेको छैन मैले। यो त भयो स्नातक गर्न नै विदेश जानेका कुरा तेस बाहेकका त झन के कुरा। डाक्टर, engineer त झन पढाई सिद्दिनासाथ भाग्न तयार। हुन त देशको राजनीतिक अवस्थाले गर्दा केहि उल्लेखनीय काम हुन सकेको छैन, अनि को बस्न खोज्न त देशमा पनि। तर एउटा कुरा चै अचम्म लाग्छ मलाई। कोहि नेपालमै बसेर काम गरेको मान्छे छ भने, उसलाई त केहि गर्न नसक्ने मान्छेको रुपमा हेर्न थालिसके। म आफु पनि सम्झन्छु, Collegeमा पढाउदा ताकाको कुरा, "सरको कहिले बाहिर जाने? कि जाने विचार नै छैन।" नेपालमै बस्नु भनेको त अपराध नै गरेको जस्तो गर्ने बा। हुनपनि विदेशबाट पढेर आएको मान्छे भन्नासाथ उसलाई हेर्ने नजर नै बेग्लै छ अनि के गरुन त उनीहरु पनि। नेपालमै दुख गरेर बसेको मान्छे भन्दा लम्फु भएपनि विदेशबाट आएको भन्नासाथ तलब देखि सब कुरा नै अलग 

पहिले पहिले हजुरबाको पालाको उखान सुन्या जस्तो हुन लागिसक्यो यो उमेरमै हाम्रो कुरा पनि, अहिलेकै पुस्ताले पत्याउन गार्हो। ८/९ रुपियामा १ लिटर मट्टीतेल पाइन्थ्यो भन्ने कुरा उखान नै भयो नि अब त। ५० पैसाका सिसाकलम, २ रुपियाका कापी, १/२ रुपियामा पाइने बिस्कुट उखान नै भयो नि। भनेपछि हाम्रो उमेर संगै महंगी पनि बढेर बराबर भैसकेछ। यी कुराको List लामो छ, Nursing Home (तर्सिंग होम) को शुल्क, बिधालयको शुल्क, Kathmandu को जनसंख्या, मोटरसाइकल र mobile phone को लहर, गुच्चा र चुंगी देखि Computer Game सम्मको Transition, आलु र प्याजको भाउ, फूटबल देखि Cricket सम्मको छलांग, Dail up देखि Broadband internet सम्मको पहुँच आदि। त्यहि भएर हाम्रो पुस्ताले जति अनुभव सायदै अरुपुस्ताले पाए होलान, र यहि अनुभव आन्दोलन र ढुंगा हानाहान बाहेक उपलब्धिमुलक काममा लाग्यो भने त देशलाई पनि पक्कै फाइदा हुँदो हो

Popular posts from this blog

देशभक्तिका कुरा

हनुमान र पाण्डवहरु

वानर सेना साथमा लिइ
वनवास बाट फर्केर आए
मर्यादाविहिन रामहरु
शहरमा स्वागत द्वार बनाइ
कुर्दैछन सारा हनुमानहरु

आँखा भएको  धृतराष्ट्र सामु
द्रोपदीको सारी तान्दैछन
बलवान दुर्योधनहरु
निर्लज्ज भै बसेर
हेर्दैछन् सारा पाण्डवहरु

अनन्त बाँदर सिद्धान्त

म आफ्नो पढाईसँग सम्बन्धित केही कुरा खोज्दैथिएँ। अचानक internetको link र hyperlinkबाट एउटा सिद्धान्तमा पुग्दा निकै चासो लाग्यो। Infinite monkey theorem भनिने उक्त सिद्धान्तबारे wikipedia लेख्दछ:

"The infinite monkey theorem states that a monkey hitting keys at random on a typewriter keyboard for an infinite amount of time will almost surely type a given text, such as the complete works of William Shakespeare."

अर्थात एउटा बाँदरलाई अनन्त समय दिने हो भने र एउटा टाइपराइटर दिने हो भने, उसले तेसमा अनियमित किसिमले टाईप गर्दै गयो भने सेक्सपियरको कुनै कृति टाईप गर्न सक्छ।

यस सिद्धान्तलाई हाम्रो देशको संबिधान निर्माण गर्ने कुरा सँग दाँजेर हेरौन, कस्तो होला? यहाँ मैले सभासदहरुलाई बाँदरसँग तुलना गर्न भने खोजेको होइन है। यो त एउटा exampleमात्रै हो। ६००को सन्ख्यामा रहेका बाँदरले अन्धाधुन्द टाईप गर्ने हो भने अनन्त समय सम्ममा संबिधान अवश्य पनि लेखिनेछ। भनेपछी अनेकौ समितिहरु बनाएर किन झन्झट बेहोरीराख्ने। सबैजनालाई एक एकवटा शब्द टाईप गर्न दिए त भईहाल्ने रहेछ। यसलाई mathematical treatment गरेर हे…

के Twitter भीड हो?

नेपालमा इन्टरनेटको बढ्दो प्रयोग संगै सामाजिक संजालमा रमाउनेहरुको संख्या निकै पुगिसकेको छ। केही बर्ष अगाडि Hi5 र तेसपछि Facebook मा अभ्यस्त नेपाली पुस्ता अचेल Twitter मा जम्न थालेका छन्। अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता कुण्ठित भएका कतिपय मुलुकमा यिनै सामाजिक संजालले जनताको आवाज विश्वमाझ पुर्याउन ठुलै भूमिका खेलेका छन्। म आफु पनि twitter मा छु धेरै अगाडिदेखि, तर खासै सक्रिय भने होइन। धेरै नेपाली पत्रकारहरुलाई twitter मा follow गरेको हुनाले संबिधानसभाको अन्त्य हुँदाताका भने मैले पनि twitter लाइ यस्तो अवस्थामा समाचार जान्न उपयुक्त ठानें। तर नेपाली twitter प्रयोगकर्ताहरु बढीरुपमा व्यक्तिगत गालीगलौचमा उत्रेको पाएँ। हुन त मलाई twitter एउटा भीड जस्तै लाग्छ। भीडमा राम्रा-नराम्रा सबै खाले मान्छे हुन्छन। भनिन्छ नि भीडको विवेक हुदैन, तेसैले होला सही विचार बोकेका व्यक्तिहरु पनि भीडको मानसिकताबाट निर्देशित भएको देखिन्छ कहिलेकाँही। अनि अर्को कुरा हामी नेपालीहरु अरुले गरेको कामलाइ राम्रो भन्न सक्तैनौ, त्यो हाम्रो सामुहिक चरित्र नै होला सायद। हामी समालोचना होइन बढी आलोचना गर्छौ। अझ गाली गर्छौ नै भनौंन। अनि…

कालो चिया कि दुध भा'को चिया?

तातो खानुहुन्छ कि चिसो? कसैकोमा जाँदा सोधिने सामान्य प्रश्न हो यो। तातो भनेपछि त चिया नै भैहाल्यो, कफीको तेती चलन पनि त छैन नि हाम्रोमा। चिया त खाने तर फेरि Black Tea कि Milk Tea भन्ने प्रश्न शुरु भैहाल्छ। कतै कतै Lemon Tea खाने कि भन्ने प्रस्ताव पनि आइहल्छ। हुन त दुधको भाउ पनि महँगो नै छ हाम्रोमा, तेही भएर पो हो कि सोधिराख्ने। हुन त कालो चिया खानु र दुध हालेको चिया खानुमा पनि सम्पन्नताको अर्थ संग नै त हेर्न नमिल्ला तर आफ्नो दिमागले त तेही सोचिहल्छ। आखिर जे भए पनि दुध किन्न नसक्नेको लागि पनि राम्रो कारण बनेको छ कालो चिया। Health को कारणले गर्दा कालो चिया खाएको भन्यो, राम्रै हो। Gastritis भएर पनि धेरैले दुध चियालाई बन्द गरेको भन्छन, आफु पनि पिडित नै हो तर खै यो तथ्य भने medical science  ले prove गरेको हो कि हल्ला हो त्यो भने थाहा भएन। हुन त नेपालमा gastritis बाट पिडित नहुने कमै होलान, महले त एकचोटी नेपालीहरुलाई नागरिकतानै यहि रोग हेरेर दिए राम्रो भन्थे क्यार। 
त्यसो त गाउँमा बाहेक शहरतिर खाइने चियामा त दुधको काम भनेको चियालाई धमिलो बनाउने मात्र त हो। तर पनि कसैले केहि नसोधेमा मेरो रोजाई…

कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो

कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो
जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले फोहोर भेटिन्छन जुन नदीमा  बग्दैजाँदा कहिले फूल भेटिन्छन
जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले भंगालो फाट्दछन् जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले दोभान भेटिन्छन
पुर्खाहरु भन्ने गर्छन बग्छ यसैले यो नदी हो बग्ने पानी स्वच्छ हुन्छ बग्ने पानी सफा हुन्छ भन्ने कुरा सत्य हो पुर्खाहरु भन्ने गर्छन कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो

सानै छँदादेखि सुनेको बालगीत हो यो। तेतिखेर सायद शब्दमा ध्यान दिइएको थिएन। रामेशको संगीतमा रहेको हो यो गीत, शब्द भने मन्जुलको हुनुपर्छ तर पक्का भने छैन। नभन्दै कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी नै त हो नि। केहि कार्य गर्ने जोश जाँगर नै त हो हाम्रो जीवनरुपी नदीको बग्नुको कारण। केही नगरिकनै जीवन बिताउन खोज्नु पनि एक प्रकारले रोकिनु त हो, नबगेपछि फोहोर हुनु स्वाभाविक नै त हो। तेसैले जीवनलाइ बग्ने नदीजस्तै बनाऔ र सफा र स्वच्छ बनौ।

म लेख्नेछु एकदिन

पहाडसरि भावहरु उर्लेका बेला गम्दै, खोज्दै, मुछ्दै, साँचोमा राख्दै, इँटाजस्तै शब्द बनाउदैथिएँ, मिलाएर राख्ने कोशिश गर्दैथिएँ ठीक त्यसैबेला तिमीले देख्यौ र तत्काल घोषणा पनि गरिदियौ आहा! कति राम्रो कविता अनि म कवि भएँ
छन्द मिलाउने के कुरा भाव मिलाउने त झन् के कुरा काँचै थिए शब्दहरु खारिनै बाँकी थिए परिपक्वता त झन् आएकै थिएन नजानेरै म कवि भएँ
अचेल! व्यवहारिक, सामाजिक हुनुपर्ने 
केही रहरले केही करले केही कुरा जीवनले सिकाउदैछ केही आफैं पनि सिक्दैछु भावहरु नआउने होइनन नलेखेको पनि होइन लेखिरहन्छु मेटिरहन्छु

गफै त हो

लेख्ने पो के हो खै। सधै शुरु गर्दा यस्तै हुन्छ। बुझ्ने कुरो पो लेख्नु, के के लेख्छन यी लेखकहरु भनाउँदा पनि, यस्तो सोचिन्थ्यो आफु पनि। के नै बुझिएको छ र बुझ्ने कुरो लेख्नलाई त। कति कुरो बुझ्नु, संसार अथाह छ बुझेरै पनि के सकिन्छ र। बुझ्नेले पनि के नै नाप्या छन र। देशको बारेमा कुरो के गर्नु गरिसाध्य भए पो। वास्तै नगरिकन पनि बस्न नसकिने, वास्ता गर्यो भने झनै बस्न नसकिने। कुरा यस्तो छ। नेतालाई कति गाली गर्नु, अरुलाई खै कसलाई पो गालि गर्नु, जानेको काम तेही हो अरुलाई गाली गर्ने। आफुले केहि गर्न सक्या होइन, ठाउमा बसेका तिनै नेता छन तिनैलाई त हो नि गाली गर्ने। धान भाको भए बरु कति बालि हुन्थ्यो होला यो संबिधान त खै आउने पो हो कि होइन। भ्रस्टाचारी नेता जेलमा पर्यो रे, राम्रो समाचार हो रे। खै सबै जनता नै भ्रस्ट भएको ठाउँमा एउटा नेतालाई थुनेर के पो होला र। घुस खाएर चारतल्ले घर ठड्याउने खरदारलाई प्रगति गरेको भन्ने समाजले तेही घुस नखाने एउटा अधिकृतलाई मुर्ख भनेर तक्मा दिन्छ भने। उसैपनि एकवर्षपछि एउटा किताब हातमा लिएर जेलबाट निस्कने त होला। छाप्न खोज्नेको पनि लाइन होला। राम्रा लेखकका किताब छाप्न त उह…

आगो, सपना र जलेको विपना

झर्दैछु तेही ओरालो
जहाँ टेकेर उकालो चढ्न खोजेको थिएँ

पछ्याउदैछु तिनै जुनकिरिहरुलाई
जो आगोका रापमा मरेका थिए कुनैबेला

तर्न खोज्दैछु खोलाहरु
डुंगाहरु पनि त जलिसकेछ्न तेही आगोमा

आशाहरुको खेती गर्न भनेर
पसिना बगाउने प्रयास गर्छु
त्यो आगोले जमिन पनि सुख्खा भइसकेछ

टन्टलापुर घामले पोल्दा
चौतारीमा बस्न खोज्छु
त्यो पनि तेही आगोमा बलेछ

तिर्खा मेटौ भनेर
पानीको मूल खोज्छु
जंगल त झन् डढेलोले नष्ट भएछ

एकान्तले सताएर
आफन्तलाइ भेट्न जान्छु
आगोको राप सहन नसकेर सबै कता कता हराएछन

हिड्दा हिड्दै
आज फेरि काँडाले बिझायो
सबै घोच्ने काँडाहरुलाई सिध्याउछु भनेर
बोकेको आगोले
काँडाको बीउलाई त सिध्याउन सकेको रहेनछ
उल्टो आफ्नै विपना पो जलेर खरानी भइसकेछ

( अप्रमाणित भएका माओवादीको लडाकुहरुको भावनालाइ समेट्ने प्रयास हो यो)