Skip to main content

लेख्न मन नलाग्दा नलाग्दै

आज धेरै पछी केही लेख्ने जाँगर चल्यो तर लेख्ने पो के हो केही थाहा छैन। अचेल लेख्ने काम कम भएको छैन। त्यस्तो ब्यस्तता त केही होइन, तर पनि खोइ किन हो। हुन त जीवनमा जे पनि गर्न सकिन्छ जस्तो लाग्छ नि, सबैले सबै काम कहाँ गर्न सक्छन र! एक दुईओटा लेखहरु लेख्न थालियो, साथीहरुले हौस्याए, कति न राम्रो लेख्छु जस्तो लाग्न थाल्यो। तेही हो केही समयलाई निरन्तरता पनि पायो। अचेल साथीहरु, दाईहरु, भाईहरुको लेख पढ्न ज्यादा थालिएको छ, लेख्ने त त्यसरी पो हो त जस्तो लाग्दैछ।

अचेल तेही भएर पढ्नेतिर मन लाग्न थालेको छ। भर्खरै Arabinda Adigaa को The White Tiger पढेर सिध्याइयो। सलल बगेको राम्रो लाग्यो। दुई दिनमै सिधियो। कोर्सको किताब जस्ताको तस्तै छ। कहिलेकाँही लाग्छ लेख्ने क्षमता कहाँ सबैको हुन्छ र। मेरो पनि लेख्ने बेला भएको छैन। तर सोच्छु यो त मेरो मनको बहकाइ हो, कहाँ लेख हो र कसैलाई राम्रो लाग्यो भने ठीक छ नभए पनि के भो र। मेरो मनको भाव हो, मेरो नितान्त ब्यक्तिगत सोचाइ हो कोही सहमत हुनु र नहुनुमा के फरक पर्छ र। तेसो भए किन लेख्छन त कोही। व्यावसायिक रुपले वा ब्यक्तिगत इच्छाले। नेपालकै कुरा गर्ने हो भने पहिले व्यावसायिकता त के थियो र। अचेल को कुरा बरु बेग्लै। देवकोटाकै कुरा गरौन। तिनको धेरैले पढेको तेही मुनामदन त हो, धेरैले स्कुलमा यात्री पढे होलान। उनका अरु निबन्ध, महाकाव्य त हामी पढिटोपल्नेहरु त बुझ्दैनौ सामान्य मान्छेले के बुझ्नु।नारायण गोपालकै गीतको शब्द हेरौन कती गहिरो हुन्छ अर्थ। कती गीतको अर्थ त अझै बुझेको छैन मैले पनि। सामान्य मान्छेले उनलाई चिन्ने गीतहरु एउटा मान्छेको मायाले कती जस्ता गीतहरु न हुन। भनेपछी लेख्ने कसको लागि त र कसरी। सबैले बुझ्ने सरल मीठो शैलीमा वा गहन शब्दहरुमा। हुन त चलेका कुराहरु सबै राम्रा कहाँ हुन्छन र। तेसो त नचलेका कुरा पनि सबै नराम्रो कहाँ हुन्छ र। गाउँ-गाँउमा भट्टीहरु खुब राम्रै चल्छन तेसो त, तेसलाई कसरी राम्रो भन्ने। तर पनि देवकोटालाई वा नारायण गोपाललाई धेरैले चिन्ने भने ति गहन भन्दा पनि सामान्य शब्द नै हुन जस्तो लाग्छ।

लोकगीतको ब्यापार किन बढी हुन्छ नेपालमा? तेही त हो कारण। म कान्तिपुरमा लेखहरु पढ्थे अभि सुबेदीका कहिले नबुझ्ने। थाहा छैन म मात्र त्यस्तो पाठक हो कि, नत्र त त्यो हट्नु पर्ने। बिनिर्माणबाद, उत्तर-आधुनिकबाद, प्रगतीबाद, यथार्थबाद खै के के हुन वाद पनि। मलाई त तीनलाई खाली सिङ र पुच्छर नमिलेको लेख जस्तो लाग्छ। हुन त अध्ययनको कमीले पनि होला। नाटक हेर्यो घरी के बिम्ब प्रयोग गरेको रे, त्यो पनि बुझ्नै गार्हो तैपनी दिन दिनै तीनकै मात्र चर्चा हुन्छ। आफुमै कमजोरी छ होला सोच्यो बस। अमुर्त कला भयो झन तेही हालत। कला के को लागि हो साहित्य के को लागि हो थाहा छैन। यदी आफ्नो लागि हो भने त जे गरे पनि भयो। तर सबै समाजको लागि हो भने त उनीहरुले पनि बुझ्नु पर्‍यो नि। हुन त हामी कहाँ धेरैले नबुझ्ने कुरा लेख्यो भने ठुलो भइन्छ भन्ने लाग्छ कि क्या हो धेरैलाई।

अर्को कविताको कुरा। धेरै नाम चलेका कविका कविताहरु पनि बुझ्दिन म। तेही भएर पहिले चिया खुवाउदै कविता सुनाउथे क्यारे। कल्पना भित्रका कल्पनाहरु, अनेकन बिम्बहरु। तर पनि जताततै तेस्तै कविता देखिन्छ। आफुलाई त भुपीका कविता ठीक लाग्छन।

यस्तै किन लेख्ने र के लेख्ने भन्दा भन्दै एउटा लेख पनि तयार भयो। पहिल्यै भनेँ नि आफुलाई पनि थाहा छैन किन लेख्दैछु। चर्चा पाउन, त्यो पनि हुनसक्छ। मनको भाव पोख्न त्यो पनि हुन सक्छ। तर त्यस्तो बुझ्न गार्हो कुरो भने लेखिन्न, किन तेती त अध्ययन पनि त हुन पर्‍यो र चाहना पनि। आफुलाई त सजिलै बुझ्ने कुरा नै ठीक लाग्छन। मन्द चलेको हावा, पारीलो घाम, हरियो घाँस, नीलो आकाश, झर्झर झरना सबै ठीक, तेस्मा केही त्यस्तो गहन कुरा केही छैन। हुन त सरल कुरा मात्र बुझ्न चाहेर कहाँ सुख छ र, यो जीवन नै यती गहन छ, जती बुझ्यो तेती बुझ्न गार्हो ति लेखहरु त यसका अगाडि फिक्का छन नि।

Popular posts from this blog

देशभक्तिका कुरा

हनुमान र पाण्डवहरु

वानर सेना साथमा लिइ
वनवास बाट फर्केर आए
मर्यादाविहिन रामहरु
शहरमा स्वागत द्वार बनाइ
कुर्दैछन सारा हनुमानहरु

आँखा भएको  धृतराष्ट्र सामु
द्रोपदीको सारी तान्दैछन
बलवान दुर्योधनहरु
निर्लज्ज भै बसेर
हेर्दैछन् सारा पाण्डवहरु

अनन्त बाँदर सिद्धान्त

म आफ्नो पढाईसँग सम्बन्धित केही कुरा खोज्दैथिएँ। अचानक internetको link र hyperlinkबाट एउटा सिद्धान्तमा पुग्दा निकै चासो लाग्यो। Infinite monkey theorem भनिने उक्त सिद्धान्तबारे wikipedia लेख्दछ:

"The infinite monkey theorem states that a monkey hitting keys at random on a typewriter keyboard for an infinite amount of time will almost surely type a given text, such as the complete works of William Shakespeare."

अर्थात एउटा बाँदरलाई अनन्त समय दिने हो भने र एउटा टाइपराइटर दिने हो भने, उसले तेसमा अनियमित किसिमले टाईप गर्दै गयो भने सेक्सपियरको कुनै कृति टाईप गर्न सक्छ।

यस सिद्धान्तलाई हाम्रो देशको संबिधान निर्माण गर्ने कुरा सँग दाँजेर हेरौन, कस्तो होला? यहाँ मैले सभासदहरुलाई बाँदरसँग तुलना गर्न भने खोजेको होइन है। यो त एउटा exampleमात्रै हो। ६००को सन्ख्यामा रहेका बाँदरले अन्धाधुन्द टाईप गर्ने हो भने अनन्त समय सम्ममा संबिधान अवश्य पनि लेखिनेछ। भनेपछी अनेकौ समितिहरु बनाएर किन झन्झट बेहोरीराख्ने। सबैजनालाई एक एकवटा शब्द टाईप गर्न दिए त भईहाल्ने रहेछ। यसलाई mathematical treatment गरेर हे…

के Twitter भीड हो?

नेपालमा इन्टरनेटको बढ्दो प्रयोग संगै सामाजिक संजालमा रमाउनेहरुको संख्या निकै पुगिसकेको छ। केही बर्ष अगाडि Hi5 र तेसपछि Facebook मा अभ्यस्त नेपाली पुस्ता अचेल Twitter मा जम्न थालेका छन्। अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता कुण्ठित भएका कतिपय मुलुकमा यिनै सामाजिक संजालले जनताको आवाज विश्वमाझ पुर्याउन ठुलै भूमिका खेलेका छन्। म आफु पनि twitter मा छु धेरै अगाडिदेखि, तर खासै सक्रिय भने होइन। धेरै नेपाली पत्रकारहरुलाई twitter मा follow गरेको हुनाले संबिधानसभाको अन्त्य हुँदाताका भने मैले पनि twitter लाइ यस्तो अवस्थामा समाचार जान्न उपयुक्त ठानें। तर नेपाली twitter प्रयोगकर्ताहरु बढीरुपमा व्यक्तिगत गालीगलौचमा उत्रेको पाएँ। हुन त मलाई twitter एउटा भीड जस्तै लाग्छ। भीडमा राम्रा-नराम्रा सबै खाले मान्छे हुन्छन। भनिन्छ नि भीडको विवेक हुदैन, तेसैले होला सही विचार बोकेका व्यक्तिहरु पनि भीडको मानसिकताबाट निर्देशित भएको देखिन्छ कहिलेकाँही। अनि अर्को कुरा हामी नेपालीहरु अरुले गरेको कामलाइ राम्रो भन्न सक्तैनौ, त्यो हाम्रो सामुहिक चरित्र नै होला सायद। हामी समालोचना होइन बढी आलोचना गर्छौ। अझ गाली गर्छौ नै भनौंन। अनि…

कालो चिया कि दुध भा'को चिया?

तातो खानुहुन्छ कि चिसो? कसैकोमा जाँदा सोधिने सामान्य प्रश्न हो यो। तातो भनेपछि त चिया नै भैहाल्यो, कफीको तेती चलन पनि त छैन नि हाम्रोमा। चिया त खाने तर फेरि Black Tea कि Milk Tea भन्ने प्रश्न शुरु भैहाल्छ। कतै कतै Lemon Tea खाने कि भन्ने प्रस्ताव पनि आइहल्छ। हुन त दुधको भाउ पनि महँगो नै छ हाम्रोमा, तेही भएर पो हो कि सोधिराख्ने। हुन त कालो चिया खानु र दुध हालेको चिया खानुमा पनि सम्पन्नताको अर्थ संग नै त हेर्न नमिल्ला तर आफ्नो दिमागले त तेही सोचिहल्छ। आखिर जे भए पनि दुध किन्न नसक्नेको लागि पनि राम्रो कारण बनेको छ कालो चिया। Health को कारणले गर्दा कालो चिया खाएको भन्यो, राम्रै हो। Gastritis भएर पनि धेरैले दुध चियालाई बन्द गरेको भन्छन, आफु पनि पिडित नै हो तर खै यो तथ्य भने medical science  ले prove गरेको हो कि हल्ला हो त्यो भने थाहा भएन। हुन त नेपालमा gastritis बाट पिडित नहुने कमै होलान, महले त एकचोटी नेपालीहरुलाई नागरिकतानै यहि रोग हेरेर दिए राम्रो भन्थे क्यार। 
त्यसो त गाउँमा बाहेक शहरतिर खाइने चियामा त दुधको काम भनेको चियालाई धमिलो बनाउने मात्र त हो। तर पनि कसैले केहि नसोधेमा मेरो रोजाई…

कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो

कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो
जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले फोहोर भेटिन्छन जुन नदीमा  बग्दैजाँदा कहिले फूल भेटिन्छन
जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले भंगालो फाट्दछन् जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले दोभान भेटिन्छन
पुर्खाहरु भन्ने गर्छन बग्छ यसैले यो नदी हो बग्ने पानी स्वच्छ हुन्छ बग्ने पानी सफा हुन्छ भन्ने कुरा सत्य हो पुर्खाहरु भन्ने गर्छन कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो

सानै छँदादेखि सुनेको बालगीत हो यो। तेतिखेर सायद शब्दमा ध्यान दिइएको थिएन। रामेशको संगीतमा रहेको हो यो गीत, शब्द भने मन्जुलको हुनुपर्छ तर पक्का भने छैन। नभन्दै कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी नै त हो नि। केहि कार्य गर्ने जोश जाँगर नै त हो हाम्रो जीवनरुपी नदीको बग्नुको कारण। केही नगरिकनै जीवन बिताउन खोज्नु पनि एक प्रकारले रोकिनु त हो, नबगेपछि फोहोर हुनु स्वाभाविक नै त हो। तेसैले जीवनलाइ बग्ने नदीजस्तै बनाऔ र सफा र स्वच्छ बनौ।

म लेख्नेछु एकदिन

पहाडसरि भावहरु उर्लेका बेला गम्दै, खोज्दै, मुछ्दै, साँचोमा राख्दै, इँटाजस्तै शब्द बनाउदैथिएँ, मिलाएर राख्ने कोशिश गर्दैथिएँ ठीक त्यसैबेला तिमीले देख्यौ र तत्काल घोषणा पनि गरिदियौ आहा! कति राम्रो कविता अनि म कवि भएँ
छन्द मिलाउने के कुरा भाव मिलाउने त झन् के कुरा काँचै थिए शब्दहरु खारिनै बाँकी थिए परिपक्वता त झन् आएकै थिएन नजानेरै म कवि भएँ
अचेल! व्यवहारिक, सामाजिक हुनुपर्ने 
केही रहरले केही करले केही कुरा जीवनले सिकाउदैछ केही आफैं पनि सिक्दैछु भावहरु नआउने होइनन नलेखेको पनि होइन लेखिरहन्छु मेटिरहन्छु

गफै त हो

लेख्ने पो के हो खै। सधै शुरु गर्दा यस्तै हुन्छ। बुझ्ने कुरो पो लेख्नु, के के लेख्छन यी लेखकहरु भनाउँदा पनि, यस्तो सोचिन्थ्यो आफु पनि। के नै बुझिएको छ र बुझ्ने कुरो लेख्नलाई त। कति कुरो बुझ्नु, संसार अथाह छ बुझेरै पनि के सकिन्छ र। बुझ्नेले पनि के नै नाप्या छन र। देशको बारेमा कुरो के गर्नु गरिसाध्य भए पो। वास्तै नगरिकन पनि बस्न नसकिने, वास्ता गर्यो भने झनै बस्न नसकिने। कुरा यस्तो छ। नेतालाई कति गाली गर्नु, अरुलाई खै कसलाई पो गालि गर्नु, जानेको काम तेही हो अरुलाई गाली गर्ने। आफुले केहि गर्न सक्या होइन, ठाउमा बसेका तिनै नेता छन तिनैलाई त हो नि गाली गर्ने। धान भाको भए बरु कति बालि हुन्थ्यो होला यो संबिधान त खै आउने पो हो कि होइन। भ्रस्टाचारी नेता जेलमा पर्यो रे, राम्रो समाचार हो रे। खै सबै जनता नै भ्रस्ट भएको ठाउँमा एउटा नेतालाई थुनेर के पो होला र। घुस खाएर चारतल्ले घर ठड्याउने खरदारलाई प्रगति गरेको भन्ने समाजले तेही घुस नखाने एउटा अधिकृतलाई मुर्ख भनेर तक्मा दिन्छ भने। उसैपनि एकवर्षपछि एउटा किताब हातमा लिएर जेलबाट निस्कने त होला। छाप्न खोज्नेको पनि लाइन होला। राम्रा लेखकका किताब छाप्न त उह…

आगो, सपना र जलेको विपना

झर्दैछु तेही ओरालो
जहाँ टेकेर उकालो चढ्न खोजेको थिएँ

पछ्याउदैछु तिनै जुनकिरिहरुलाई
जो आगोका रापमा मरेका थिए कुनैबेला

तर्न खोज्दैछु खोलाहरु
डुंगाहरु पनि त जलिसकेछ्न तेही आगोमा

आशाहरुको खेती गर्न भनेर
पसिना बगाउने प्रयास गर्छु
त्यो आगोले जमिन पनि सुख्खा भइसकेछ

टन्टलापुर घामले पोल्दा
चौतारीमा बस्न खोज्छु
त्यो पनि तेही आगोमा बलेछ

तिर्खा मेटौ भनेर
पानीको मूल खोज्छु
जंगल त झन् डढेलोले नष्ट भएछ

एकान्तले सताएर
आफन्तलाइ भेट्न जान्छु
आगोको राप सहन नसकेर सबै कता कता हराएछन

हिड्दा हिड्दै
आज फेरि काँडाले बिझायो
सबै घोच्ने काँडाहरुलाई सिध्याउछु भनेर
बोकेको आगोले
काँडाको बीउलाई त सिध्याउन सकेको रहेनछ
उल्टो आफ्नै विपना पो जलेर खरानी भइसकेछ

( अप्रमाणित भएका माओवादीको लडाकुहरुको भावनालाइ समेट्ने प्रयास हो यो)