Skip to main content

मुक्तीनाथ यात्रा सम्झदा



जीवन एउटा मीठो संयोग त रहेछ। यो स्कुल पढ्दाखेरी घनघस्याको उकालो काट्दा भन्नेबाट सम्झेर लेखेको हो तर सन्दर्भ भने त्यो होइन है। यसमा मीठो भन्ने शब्द चै मैले जोडेको हुँ। यो शब्द सापटी लिएको हो एक साथीको, हाम्रो यात्राको सहयात्रीको। उसले गन्हाउने शब्दलाई पनि मीठोसँग fusion गरेर भन्थ्यो राम्रो सुनिने गरी, मैले पनि तेही भएर जोडीहालेँ।

यो प्रसंग हो हाम्रो मुक्तीनाथको यात्राको। ५-६ जना जाने तयारी थियो, जाने बेलामा तीनजना भईयो। तयारी गरिसकेपछी जती जना भए पनि जाने निधोमा पुगियो। यात्रा कलंकीबाट सुरु हुन्छ। पहिलो गासमै ढुङ्गा भनेजस्तो बाटो बन्द हुन्छ। खै कुनचाही यातायातको मान्छेलाई कसैले कुट्यो वा यस्तै के कुरा थियो। जे होस् बन्द हुनु थियो भयो। घरबाट जान भएर निस्किसकेको समस्यामा पर्छौ हामी। नभन्दै पोखरा जाने एउटा माईक्रो फेला पर्छ, तीन सिट खाली। संयोग होइन त। एकजना साथी भन्छ, यो मुक्तीनाथ्को कृपाले हो। म बहस गर्न चाहन्न। मेरो उद्धेश्य घुम्ने प्रमुख हो, दर्शन पनि हुन्छ भने राम्रै हो। म नास्तिक होइन, न त धर्मको अन्धबिश्वासी। मेरो बिचारमा असल काम गर्नु नै धर्म हो। मन्दिर गएर हुने नै के हो र? तर म मन्दीर पनि जान्छु। लाइन लागेर दर्शन गर्न तेती रुचाउन्न तर परिवारसँग गएको बेला दर्शन पनि गर्छु। भन्छन नि आत्मा नै इश्वरले बास गरेका हुन्छन भने किन मन्दिर-मन्दिर धाइरहनु पर्‍यो र। तेसैले असल कर्म गर्ने सबैलाई मैले धार्मिक देख्छु। तर पनि कुनै न कुनै एउटा शक्ती छ भन्ने कुरालाई अस्विकार गर्न पनि गर्हो पर्छ बेला बेलामा जब कुनै काम आफ्नो बसमा हुन्न। सजिलो हुन्छ नि कसैलाई विश्वाश गरियो भने केही गर्न सकिएन भने उसको नाम लियो ढुक्क। जे होस् भाग्यले गर्दा त्यो माईक्रो लामबाट भित्र-भित्र छिर्दै हामीलाई पोखरा पुर्याउन सफल भयो। त्यो दिन पोखरामै रमाइलो गरियो भोली बेनी जाने तयारीका साथ। फेवाताले डुंगामा नेपथ्यको गीत गुङुनाउदै बित्यो त्यो दिन।

बसको यात्रा कच्ची बाटो। बान्ता आउला भन्ने डरको साथमा यात्रा राम्रै भयो। कुश्माको होटेलमा खाएको खशीको मासु र भात अझै पनि जिब्रोले भुलेको छैन। बेनी पुगियो। अब बुझ्दाखेरी थाहा भयो हामीले अनुमान गरेको भन्दा धेरै दिन लाग्ने रहेछ त्यो यात्रा त। छुट्टी लिएको १ हप्ता पनि छैन। जीपको यात्रा शुरु भयो अब झन डरलाग्दो बाटो। साँझ पुगियो तिप्ल्यङ । त्याहाबाट हिड्दै तातोपानी पुग्ने चाहना हाम्रो। धन्न बाटोमा दुई जना भरिया दाई भेट भयो र बाटो काट्न सजिलो भयो। छिट्टै पुग्ने चाहनामा बाटो बन्दै गरेको ठाउबाट पनि हिडियो। एक ठाउँमा त झन्डै ज्यान लिएको। तल सुसाइरहेको काली गण्डकी, सानो बन्दै गरेको गोरेटो, फुटेका ढुङ्गाका टुक्रा भएको बाटो। थोरै मात्र सन्तुलन बिग्र्यो भने के होला भन्न गर्हो। एक ठाउमा त ति भरिया दाईहरुले तानेर पार लगाइदिए। तेही त हो जीवन सँयोग हो भनेको। पल-पल नै जीवन हो। प्रत्यक पलमा जीवन जिउनु पर्छ भन्छन नि तेसै भएर। अन्धकारमा भए पनि तातोपानी पुगियो। त्यो तातोपानीको कुन्डमा बस्दा खेरी सब शरीरका दु:खहरु बिर्सिन पो पुगियो त। आहा स्वर्ग भनेकै तेही होला भने जस्तो भयो। हिडाइको थकानले खाना पनि राम्रै रुच्यो।बिहान फेरी यात्रा शुरु। स्थानिय मान्छेको भनाइमा ३-४ घण्टाको बाटो हामीलाई साँझ सम्म लाग्यो। हिमालको चिसो हावा, बाटोमा सुन्दर झरनाहरु, खच्चरको गलाको घन्टिको आवाज, भेडाका बथान, लट्ठी बोकेर हिंडेका पर्यटक, नीलो सर्टमा स्कुल हिड्दै गरेका बालकहरु,ठाउ-ठाउमा जेरी र अरु खानेकुरा खाँदै यात्रा अगाडि बढ्छ। कतै च्याङ्राको ममको डरलाग्दो स्वाद त कतै भैंसीको मीठो दुधको साथ भेट्दै यात्रा निरन्तर छ। फेरी पनि सन्योगकै कुरा, त्यहा पनि अन्तिम जीप फेला पर्छ जोमसोम जाने ६ जती बजेको हुदो हो। राती जोमसोम पुगेर बास। भोली उठेर एअरपोर्टमा साथी भेट्न गईन्छ, फेरी हिंडेर फर्कने साहस हुन्न, टिकटको कुरा गर्न। पर्यटकको सिजन तैपनी टिकट मिल्ने भो। अब ढुक्क भैयो, त्यो दिन जोमसोममा घुमियो, अब मुक्तिनाथ लागियो दर्शन गर्न। डरलाग्दो बाटो अनी जीपको यात्रा रमाईलै भयो। बस भात खाने बेलामा सुकाको मासुको गन्धले झन्डै बन्ता आ'को।

फर्केर आउँदा पो थाहा भयो टिकट त दुईओटा मात्र मिल्यो रे। खाना त खाइयो तर अब पो सोच्नु पर्ने कुरा भो को दुईजना चाँही जाने त? तिनै जना एक-अर्काको मुखमा हेराहेर हुन्छ। एक जना साथी भन्छ यो कुरालाई बिर्सौ भोलीको कुरा भोली नै सोचौला। उ गफ गर्न निकै रुचाउछ। भन्छ बिचारको टकराव बाटै त नयाँ बिचार आउछ नि। तेही भएर उ गफ तिरै ध्यान दिन्छ, तर भोली बिहानकै उडान छ निर्णय त गर्नु पर्‍यो। सुत्न पनि निद्रा छैन कसैलाई। यही प्रसँगमा म एउटा english फिल्म को कुरा भन्छु। नाम अहिले बिर्सें मैले। तीन जना यात्री खजानाको खोजीमा निस्केका हुन्छन। बाटोमा अनेक दु:ख आईपर्छ एकले अर्कालाई सहयोग गर्छन्, अन्तमा जे भेट्छन त्यो खजाना होइन भन्ने थाहा लाग्छ। त्यो बेलामा उनीहरुले realize गर्छन्, तलाई दु:खपर्दा मैले मद्धत गरेँ र मलाई पर्दा तैले, हामीले एकआपसलाई यती राम्ररी चिनियो यो नै ठुलो खजाना हो नि। भोलीपल्ट परिक्षणबाट त्यो खजाना नै हो भन्ने पुष्टी हुन्छ, झन दोबर खुशी। तेही सम्झेर मैले निर्णय गर्छु म बस्छु भन्ने। रात हामी गफ गरेर र तास खेलेर बिताउछौ। भोली बिहान जाँदा थाहा हुन्छ, साथीले दु:ख गरेर एउटा टिकेट मिलाएछ। यस्तै त हो नि जीवन सन्योग नै सन्योग हो। जब चाहेका कुरा हुन्छन तब त झन मीठो सन्योग हो। तर सन्योग हो भनेर भाग्यकै भरमा सबै छोड्नु त मुर्ख काम हो नि फेरी। कर्म गर्नु र आशा पनि गर्नु। राम्रो कर्म गरियो भने अवश्य नै राम्रो फल मिल्ला नि।

यो त भयो यात्राको कुरा तेही भएर यात्रा गर्नुपर्छ जस्तो लाग्छ मलाई । तेसबाट जे सिकिन्छ त्यो जतिसुकै किताब पढेपनी सकिन्न सिक्न। हुन त जान्ने कि पढेर हो कि परेर भन्छन। तर जब पढेको मान्छे पर्छ नि त्यो जतिको सिकाइ वा बुझाई अरुको शायदै होला।

Popular posts from this blog

देशभक्तिका कुरा

हनुमान र पाण्डवहरु

वानर सेना साथमा लिइ
वनवास बाट फर्केर आए
मर्यादाविहिन रामहरु
शहरमा स्वागत द्वार बनाइ
कुर्दैछन सारा हनुमानहरु

आँखा भएको  धृतराष्ट्र सामु
द्रोपदीको सारी तान्दैछन
बलवान दुर्योधनहरु
निर्लज्ज भै बसेर
हेर्दैछन् सारा पाण्डवहरु

अनन्त बाँदर सिद्धान्त

म आफ्नो पढाईसँग सम्बन्धित केही कुरा खोज्दैथिएँ। अचानक internetको link र hyperlinkबाट एउटा सिद्धान्तमा पुग्दा निकै चासो लाग्यो। Infinite monkey theorem भनिने उक्त सिद्धान्तबारे wikipedia लेख्दछ:

"The infinite monkey theorem states that a monkey hitting keys at random on a typewriter keyboard for an infinite amount of time will almost surely type a given text, such as the complete works of William Shakespeare."

अर्थात एउटा बाँदरलाई अनन्त समय दिने हो भने र एउटा टाइपराइटर दिने हो भने, उसले तेसमा अनियमित किसिमले टाईप गर्दै गयो भने सेक्सपियरको कुनै कृति टाईप गर्न सक्छ।

यस सिद्धान्तलाई हाम्रो देशको संबिधान निर्माण गर्ने कुरा सँग दाँजेर हेरौन, कस्तो होला? यहाँ मैले सभासदहरुलाई बाँदरसँग तुलना गर्न भने खोजेको होइन है। यो त एउटा exampleमात्रै हो। ६००को सन्ख्यामा रहेका बाँदरले अन्धाधुन्द टाईप गर्ने हो भने अनन्त समय सम्ममा संबिधान अवश्य पनि लेखिनेछ। भनेपछी अनेकौ समितिहरु बनाएर किन झन्झट बेहोरीराख्ने। सबैजनालाई एक एकवटा शब्द टाईप गर्न दिए त भईहाल्ने रहेछ। यसलाई mathematical treatment गरेर हे…

के Twitter भीड हो?

नेपालमा इन्टरनेटको बढ्दो प्रयोग संगै सामाजिक संजालमा रमाउनेहरुको संख्या निकै पुगिसकेको छ। केही बर्ष अगाडि Hi5 र तेसपछि Facebook मा अभ्यस्त नेपाली पुस्ता अचेल Twitter मा जम्न थालेका छन्। अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता कुण्ठित भएका कतिपय मुलुकमा यिनै सामाजिक संजालले जनताको आवाज विश्वमाझ पुर्याउन ठुलै भूमिका खेलेका छन्। म आफु पनि twitter मा छु धेरै अगाडिदेखि, तर खासै सक्रिय भने होइन। धेरै नेपाली पत्रकारहरुलाई twitter मा follow गरेको हुनाले संबिधानसभाको अन्त्य हुँदाताका भने मैले पनि twitter लाइ यस्तो अवस्थामा समाचार जान्न उपयुक्त ठानें। तर नेपाली twitter प्रयोगकर्ताहरु बढीरुपमा व्यक्तिगत गालीगलौचमा उत्रेको पाएँ। हुन त मलाई twitter एउटा भीड जस्तै लाग्छ। भीडमा राम्रा-नराम्रा सबै खाले मान्छे हुन्छन। भनिन्छ नि भीडको विवेक हुदैन, तेसैले होला सही विचार बोकेका व्यक्तिहरु पनि भीडको मानसिकताबाट निर्देशित भएको देखिन्छ कहिलेकाँही। अनि अर्को कुरा हामी नेपालीहरु अरुले गरेको कामलाइ राम्रो भन्न सक्तैनौ, त्यो हाम्रो सामुहिक चरित्र नै होला सायद। हामी समालोचना होइन बढी आलोचना गर्छौ। अझ गाली गर्छौ नै भनौंन। अनि…

कालो चिया कि दुध भा'को चिया?

तातो खानुहुन्छ कि चिसो? कसैकोमा जाँदा सोधिने सामान्य प्रश्न हो यो। तातो भनेपछि त चिया नै भैहाल्यो, कफीको तेती चलन पनि त छैन नि हाम्रोमा। चिया त खाने तर फेरि Black Tea कि Milk Tea भन्ने प्रश्न शुरु भैहाल्छ। कतै कतै Lemon Tea खाने कि भन्ने प्रस्ताव पनि आइहल्छ। हुन त दुधको भाउ पनि महँगो नै छ हाम्रोमा, तेही भएर पो हो कि सोधिराख्ने। हुन त कालो चिया खानु र दुध हालेको चिया खानुमा पनि सम्पन्नताको अर्थ संग नै त हेर्न नमिल्ला तर आफ्नो दिमागले त तेही सोचिहल्छ। आखिर जे भए पनि दुध किन्न नसक्नेको लागि पनि राम्रो कारण बनेको छ कालो चिया। Health को कारणले गर्दा कालो चिया खाएको भन्यो, राम्रै हो। Gastritis भएर पनि धेरैले दुध चियालाई बन्द गरेको भन्छन, आफु पनि पिडित नै हो तर खै यो तथ्य भने medical science  ले prove गरेको हो कि हल्ला हो त्यो भने थाहा भएन। हुन त नेपालमा gastritis बाट पिडित नहुने कमै होलान, महले त एकचोटी नेपालीहरुलाई नागरिकतानै यहि रोग हेरेर दिए राम्रो भन्थे क्यार। 
त्यसो त गाउँमा बाहेक शहरतिर खाइने चियामा त दुधको काम भनेको चियालाई धमिलो बनाउने मात्र त हो। तर पनि कसैले केहि नसोधेमा मेरो रोजाई…

कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो

कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो
जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले फोहोर भेटिन्छन जुन नदीमा  बग्दैजाँदा कहिले फूल भेटिन्छन
जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले भंगालो फाट्दछन् जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले दोभान भेटिन्छन
पुर्खाहरु भन्ने गर्छन बग्छ यसैले यो नदी हो बग्ने पानी स्वच्छ हुन्छ बग्ने पानी सफा हुन्छ भन्ने कुरा सत्य हो पुर्खाहरु भन्ने गर्छन कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो

सानै छँदादेखि सुनेको बालगीत हो यो। तेतिखेर सायद शब्दमा ध्यान दिइएको थिएन। रामेशको संगीतमा रहेको हो यो गीत, शब्द भने मन्जुलको हुनुपर्छ तर पक्का भने छैन। नभन्दै कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी नै त हो नि। केहि कार्य गर्ने जोश जाँगर नै त हो हाम्रो जीवनरुपी नदीको बग्नुको कारण। केही नगरिकनै जीवन बिताउन खोज्नु पनि एक प्रकारले रोकिनु त हो, नबगेपछि फोहोर हुनु स्वाभाविक नै त हो। तेसैले जीवनलाइ बग्ने नदीजस्तै बनाऔ र सफा र स्वच्छ बनौ।

म लेख्नेछु एकदिन

पहाडसरि भावहरु उर्लेका बेला गम्दै, खोज्दै, मुछ्दै, साँचोमा राख्दै, इँटाजस्तै शब्द बनाउदैथिएँ, मिलाएर राख्ने कोशिश गर्दैथिएँ ठीक त्यसैबेला तिमीले देख्यौ र तत्काल घोषणा पनि गरिदियौ आहा! कति राम्रो कविता अनि म कवि भएँ
छन्द मिलाउने के कुरा भाव मिलाउने त झन् के कुरा काँचै थिए शब्दहरु खारिनै बाँकी थिए परिपक्वता त झन् आएकै थिएन नजानेरै म कवि भएँ
अचेल! व्यवहारिक, सामाजिक हुनुपर्ने 
केही रहरले केही करले केही कुरा जीवनले सिकाउदैछ केही आफैं पनि सिक्दैछु भावहरु नआउने होइनन नलेखेको पनि होइन लेखिरहन्छु मेटिरहन्छु

गफै त हो

लेख्ने पो के हो खै। सधै शुरु गर्दा यस्तै हुन्छ। बुझ्ने कुरो पो लेख्नु, के के लेख्छन यी लेखकहरु भनाउँदा पनि, यस्तो सोचिन्थ्यो आफु पनि। के नै बुझिएको छ र बुझ्ने कुरो लेख्नलाई त। कति कुरो बुझ्नु, संसार अथाह छ बुझेरै पनि के सकिन्छ र। बुझ्नेले पनि के नै नाप्या छन र। देशको बारेमा कुरो के गर्नु गरिसाध्य भए पो। वास्तै नगरिकन पनि बस्न नसकिने, वास्ता गर्यो भने झनै बस्न नसकिने। कुरा यस्तो छ। नेतालाई कति गाली गर्नु, अरुलाई खै कसलाई पो गालि गर्नु, जानेको काम तेही हो अरुलाई गाली गर्ने। आफुले केहि गर्न सक्या होइन, ठाउमा बसेका तिनै नेता छन तिनैलाई त हो नि गाली गर्ने। धान भाको भए बरु कति बालि हुन्थ्यो होला यो संबिधान त खै आउने पो हो कि होइन। भ्रस्टाचारी नेता जेलमा पर्यो रे, राम्रो समाचार हो रे। खै सबै जनता नै भ्रस्ट भएको ठाउँमा एउटा नेतालाई थुनेर के पो होला र। घुस खाएर चारतल्ले घर ठड्याउने खरदारलाई प्रगति गरेको भन्ने समाजले तेही घुस नखाने एउटा अधिकृतलाई मुर्ख भनेर तक्मा दिन्छ भने। उसैपनि एकवर्षपछि एउटा किताब हातमा लिएर जेलबाट निस्कने त होला। छाप्न खोज्नेको पनि लाइन होला। राम्रा लेखकका किताब छाप्न त उह…

आगो, सपना र जलेको विपना

झर्दैछु तेही ओरालो
जहाँ टेकेर उकालो चढ्न खोजेको थिएँ

पछ्याउदैछु तिनै जुनकिरिहरुलाई
जो आगोका रापमा मरेका थिए कुनैबेला

तर्न खोज्दैछु खोलाहरु
डुंगाहरु पनि त जलिसकेछ्न तेही आगोमा

आशाहरुको खेती गर्न भनेर
पसिना बगाउने प्रयास गर्छु
त्यो आगोले जमिन पनि सुख्खा भइसकेछ

टन्टलापुर घामले पोल्दा
चौतारीमा बस्न खोज्छु
त्यो पनि तेही आगोमा बलेछ

तिर्खा मेटौ भनेर
पानीको मूल खोज्छु
जंगल त झन् डढेलोले नष्ट भएछ

एकान्तले सताएर
आफन्तलाइ भेट्न जान्छु
आगोको राप सहन नसकेर सबै कता कता हराएछन

हिड्दा हिड्दै
आज फेरि काँडाले बिझायो
सबै घोच्ने काँडाहरुलाई सिध्याउछु भनेर
बोकेको आगोले
काँडाको बीउलाई त सिध्याउन सकेको रहेनछ
उल्टो आफ्नै विपना पो जलेर खरानी भइसकेछ

( अप्रमाणित भएका माओवादीको लडाकुहरुको भावनालाइ समेट्ने प्रयास हो यो)