Skip to main content

जागिर मोह

जागिर शब्द कती राम्रो सुनिन्न, पहिले जा अनि गिर भनेजस्तो। नभन्दै उस्तै त छ जागिर। सबैको आ-आफ्नो अनुभव होलान हुनत। सरकारी जागिरको लागि यो अती मिल्ने शब्द हो, प्राइभेटमा त कहाँ त्यस्तो। गिर या नगिर त्यो तिम्रो रोजाइ तर दिएको काम राम्ररी गर, दाँया बाँया गर्ने होइन। जाउठ कस्तो सुनिन्थियो होला। गएर काम गरेपछी अगाडी पनि बढन सकियोस न।

हुन त जागिर जसले खान्छ तेसको अर्थ के हो भने त्यो मान्छे कि त जागिर खान वाध्य छ, आफ्नो दैनिक आवश्यकता पुरा गर्न या उ सजिलो बाटोको खोजिमा छ। सजिलो यस अर्थमा कि जागिर(बिशेषगरी सरकारी) खाएपछी ढुक्क भयो जीवन। secure लाईफ भन्छौ नि हामी, तेस्तै। अचेल त जताततै आन्दोलनको मौसम छ प्राइभेटको पनि बाध्यता छ, जागिर खाएपछी ढुक्क। जागिर कसैले खोस्न सक्ने पनि होइन। तेसैले त हाकिमले अर्हाएको काम पियनले पनि मान्दैन यदी कुनै स्वार्थ छैन भने। जागिर अरुले खान सक्तैन। तर ठाउमा पर्‍यो भने त फेरी जागिर जाउठ पनि हुन्छ। ठाउँको अर्थ के भन्नुहोला। घुस खाने ठाउँलाई राम्रो ठाउँ भन्ने चलन छ नेपाली समाजमा। कोही भन्सारमा खर्दार थियो र उसले टन्न सम्पत्ति जोड्यो भने तेस्लाई घुस मान्दैन हाम्रो समाजले। अझ उस्को उठ्बस तेस्पछी ठुलो मान्छेसँग पो हुन्छ त। नेपाली समाजको चरित्र यस्तै छ। गाउँतिर दलित भनेर मन्दिरमा पनि छिर्न दिदैनन, पैसा भएको शहरमा छ भने उस्लाई पनि नमस्कार गर्न पछी पर्दैन हाम्रो समाज। यहाँ मैले दलितसँग कुनै रिस वा द्वेश राखेर यो शब्द लेखेको होइन है। हाम्रो गाउँमा गएर हेर्ने हो भने मान्छे पढ्ने-लेख्ने अलिकती मात्र जान्ने भयो भने उस्लाई जागिर चाहिहाल्छ। उस्को खेतिको कामले पनि राम्रो पैसा आउन सक्छ त्यो उस्ले सोच्दैन, न त अली बढी पढौ र केही गरौ भन्ने सोच्छ, सोच्छ त बस जागिर। काठमाडौं आयो २-३ हजारको जागिर खायो, यतै खर्च गर्‍यो। घरमा न केही सहयोग छ। बरु गाउँमा बसेर काम गरे त बाउआमालाई पनि मद्घत त हुन्थियो नि। तेसैले अचम्म छ यो जागिर मोह।

म पनि जागिर मोह नभएको त कहाँ हो र। कतीपए बेला बाध्यताले होला भने कतिपए बेला रहरले मैले पनि खाएँ जागिर। हुन त आफ्नै काम पनि गर्नुपर्छ भन्ने मान्यता पनि थियो। आफ्नै भनिएको काम उतिसार्हो सफल भएन, तेही त हो थोरै पुंजी ठुला सपना। जागिर खाएँ मैले पनि तर गिर्ने चाहना होइन है। शुरुका दिन प्राइभेटमा। ति दिनहरु सम्झन्छु, कती उर्जाशिल थिए। म दिनभरी काम गर्थें। हाकिमसँग रिसाएँ पनि होला तर ति दिनहरुमा मैले धेरै सिके। मास्टरी थियो त्यो, विद्यार्थी राम्रै मान्थे, पढ्ने र पढाउने उर्जा पनि थियो। केही समयपछी त्यो उर्जा पनि त्यस्तो सार्हो रहेन एउटै काममा मान्छेको तेती मन नलाग्दो होला शायद। तर पनि अध्ययन छुटेको थिएन। काम प्रतिको रहर टुटेको थिएन। पछी सरकारी जागिर पनि खाइयो। केही समयसम्म त कुर्सी पाउन नै संघर्ष गर्नुपर्‍यो, तेसपछी काम पाउन संघर्ष। यस्तो बेलामा दिन कसरी बित्छ, पत्रीका हेर्यो, चिया पियो बस। हाजिर गर्‍यो हिड्यो। बिस्तारै गफ गर्ने बानी बढ्न थाल्छ। काम कम अरु(हाकिम)को कुरा काट्यो बस्यो। तेहीबाट शायद गिर्ने कामको शुरुवात हुन्छ होला। जब काम हुन्थियो पनि त्यो त एक छिनमा सिदिन्थियो। मलाई लाग्छ सरकारी अफिसमा मान्छे धेरै चाहिदै चाहिन्न। मात्र मिलाउन सक्नुपर्छ। रमाउनेलाई तेही काममा स्वर्ग छ। गफ गरेरै सरकारले पैसा दिन्छ भने के भो र। रहदा बस्दा केही सम्पत्ति पनि जोडीहलिन्छ। केही ब्यक्ती पैसा कमाउने अर्को उपाय खोज्न थालछन, बुझिहलियो होला। त्यो पनि त गिर्ने क्रमको शुरुवात हो नि। कोही पैसा टन्न भएर पनि जागिर खान्छन,त्यो चै इज्जतको लागि। अहिले त सरकारी जागिर अझ महत्वपूर्ण छ तलब पनि राम्रो, राम्रो ठाउँ पर्‍यो भने झन राम्रो।मैले जागिर छोडेँ, धेरैले मलाई मुर्ख पनि भन्छन। मैले जागिर छोडे किनकी म गिर्न चाहन्न थिए। यदी त्यो काममा मैले पढेका-जानेका कुराहरुको थोरै मात्र पनि उपयोग भएको भए मैले गिरेको ठन्दैनथेँ होला मलाई। म साधारण ब्यक्ती हुँ। म आफुले गर्ने काम भन्दा अरु कुरामा ध्यान केन्द्रित गर्नु नपरेको भएँ पनि थोरै सफल ठान्थे होला। म पनि अरुजस्तै नबनौ भन्ने मेरो चाहना हो। अरुको कुरा काटेर दिन बिताउन नपरोस भन्ने चाहना थियो। बिस्तारै म पनि तेतै तिर फस्दैगए जस्तो लाग्थ्यो। तेसैले भन्छन नि बरु आफ्नै काम गर्नु राम्रो हो, जागिर भन्दा त। मैले खाएको सरकारी जागिरको एक बर्ष अनुत्पादक भयो जस्तो लग्थियो मलाई। तर जीवनलाई जिउदै जादा तेस्बाट पनि सिक्नु पर्ने कुरा धेरै रहेछन जस्तो लाग्छ मलाई। त्यो गिर्नु होइन रहेछ। तेस्को शब्द राम्रो भएन होला त्यो अलग कुरा हो तर जीवन उही हो। जागिर खाए पनि जागिर नखाए पनि जीवनमा राम्रो काम गर्नु पर्छ, तेस्को मुल्याङ्कन भविश्यले के गर्ला भन्दा पनि आफ्नो अन्तरमनको आवाजले के भन्छ तेस्मा ध्यान दिनुपर्छ जस्तो लाग्छ मलाई। जीवन जिउने र तेस्लाई हेर्ने सबैको आ-आफ्नो दृष्‍टिकोण हुन्छ। तेस्तै हो सन्तुस्टी पनि। सन्तुस्टी नयाँ आवश्यकताको अन्त हो भन्छन फेरी। असन्तुस्टिले नै केही गर्ने जागर र प्रेरणा दिन्छ आखिर।

खोइ जागिरको बारेमा लेख्दा-लेख्दै कता कता पुगियो आज। यो शब्द नै यस्तै हो कि क्या हो?

Popular posts from this blog

देशभक्तिका कुरा

हनुमान र पाण्डवहरु

वानर सेना साथमा लिइ
वनवास बाट फर्केर आए
मर्यादाविहिन रामहरु
शहरमा स्वागत द्वार बनाइ
कुर्दैछन सारा हनुमानहरु

आँखा भएको  धृतराष्ट्र सामु
द्रोपदीको सारी तान्दैछन
बलवान दुर्योधनहरु
निर्लज्ज भै बसेर
हेर्दैछन् सारा पाण्डवहरु

अनन्त बाँदर सिद्धान्त

म आफ्नो पढाईसँग सम्बन्धित केही कुरा खोज्दैथिएँ। अचानक internetको link र hyperlinkबाट एउटा सिद्धान्तमा पुग्दा निकै चासो लाग्यो। Infinite monkey theorem भनिने उक्त सिद्धान्तबारे wikipedia लेख्दछ:

"The infinite monkey theorem states that a monkey hitting keys at random on a typewriter keyboard for an infinite amount of time will almost surely type a given text, such as the complete works of William Shakespeare."

अर्थात एउटा बाँदरलाई अनन्त समय दिने हो भने र एउटा टाइपराइटर दिने हो भने, उसले तेसमा अनियमित किसिमले टाईप गर्दै गयो भने सेक्सपियरको कुनै कृति टाईप गर्न सक्छ।

यस सिद्धान्तलाई हाम्रो देशको संबिधान निर्माण गर्ने कुरा सँग दाँजेर हेरौन, कस्तो होला? यहाँ मैले सभासदहरुलाई बाँदरसँग तुलना गर्न भने खोजेको होइन है। यो त एउटा exampleमात्रै हो। ६००को सन्ख्यामा रहेका बाँदरले अन्धाधुन्द टाईप गर्ने हो भने अनन्त समय सम्ममा संबिधान अवश्य पनि लेखिनेछ। भनेपछी अनेकौ समितिहरु बनाएर किन झन्झट बेहोरीराख्ने। सबैजनालाई एक एकवटा शब्द टाईप गर्न दिए त भईहाल्ने रहेछ। यसलाई mathematical treatment गरेर हे…

के Twitter भीड हो?

नेपालमा इन्टरनेटको बढ्दो प्रयोग संगै सामाजिक संजालमा रमाउनेहरुको संख्या निकै पुगिसकेको छ। केही बर्ष अगाडि Hi5 र तेसपछि Facebook मा अभ्यस्त नेपाली पुस्ता अचेल Twitter मा जम्न थालेका छन्। अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता कुण्ठित भएका कतिपय मुलुकमा यिनै सामाजिक संजालले जनताको आवाज विश्वमाझ पुर्याउन ठुलै भूमिका खेलेका छन्। म आफु पनि twitter मा छु धेरै अगाडिदेखि, तर खासै सक्रिय भने होइन। धेरै नेपाली पत्रकारहरुलाई twitter मा follow गरेको हुनाले संबिधानसभाको अन्त्य हुँदाताका भने मैले पनि twitter लाइ यस्तो अवस्थामा समाचार जान्न उपयुक्त ठानें। तर नेपाली twitter प्रयोगकर्ताहरु बढीरुपमा व्यक्तिगत गालीगलौचमा उत्रेको पाएँ। हुन त मलाई twitter एउटा भीड जस्तै लाग्छ। भीडमा राम्रा-नराम्रा सबै खाले मान्छे हुन्छन। भनिन्छ नि भीडको विवेक हुदैन, तेसैले होला सही विचार बोकेका व्यक्तिहरु पनि भीडको मानसिकताबाट निर्देशित भएको देखिन्छ कहिलेकाँही। अनि अर्को कुरा हामी नेपालीहरु अरुले गरेको कामलाइ राम्रो भन्न सक्तैनौ, त्यो हाम्रो सामुहिक चरित्र नै होला सायद। हामी समालोचना होइन बढी आलोचना गर्छौ। अझ गाली गर्छौ नै भनौंन। अनि…

कालो चिया कि दुध भा'को चिया?

तातो खानुहुन्छ कि चिसो? कसैकोमा जाँदा सोधिने सामान्य प्रश्न हो यो। तातो भनेपछि त चिया नै भैहाल्यो, कफीको तेती चलन पनि त छैन नि हाम्रोमा। चिया त खाने तर फेरि Black Tea कि Milk Tea भन्ने प्रश्न शुरु भैहाल्छ। कतै कतै Lemon Tea खाने कि भन्ने प्रस्ताव पनि आइहल्छ। हुन त दुधको भाउ पनि महँगो नै छ हाम्रोमा, तेही भएर पो हो कि सोधिराख्ने। हुन त कालो चिया खानु र दुध हालेको चिया खानुमा पनि सम्पन्नताको अर्थ संग नै त हेर्न नमिल्ला तर आफ्नो दिमागले त तेही सोचिहल्छ। आखिर जे भए पनि दुध किन्न नसक्नेको लागि पनि राम्रो कारण बनेको छ कालो चिया। Health को कारणले गर्दा कालो चिया खाएको भन्यो, राम्रै हो। Gastritis भएर पनि धेरैले दुध चियालाई बन्द गरेको भन्छन, आफु पनि पिडित नै हो तर खै यो तथ्य भने medical science  ले prove गरेको हो कि हल्ला हो त्यो भने थाहा भएन। हुन त नेपालमा gastritis बाट पिडित नहुने कमै होलान, महले त एकचोटी नेपालीहरुलाई नागरिकतानै यहि रोग हेरेर दिए राम्रो भन्थे क्यार। 
त्यसो त गाउँमा बाहेक शहरतिर खाइने चियामा त दुधको काम भनेको चियालाई धमिलो बनाउने मात्र त हो। तर पनि कसैले केहि नसोधेमा मेरो रोजाई…

कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो

कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो
जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले फोहोर भेटिन्छन जुन नदीमा  बग्दैजाँदा कहिले फूल भेटिन्छन
जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले भंगालो फाट्दछन् जुन नदीमा बग्दैजाँदा कहिले दोभान भेटिन्छन
पुर्खाहरु भन्ने गर्छन बग्छ यसैले यो नदी हो बग्ने पानी स्वच्छ हुन्छ बग्ने पानी सफा हुन्छ भन्ने कुरा सत्य हो पुर्खाहरु भन्ने गर्छन कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी हो

सानै छँदादेखि सुनेको बालगीत हो यो। तेतिखेर सायद शब्दमा ध्यान दिइएको थिएन। रामेशको संगीतमा रहेको हो यो गीत, शब्द भने मन्जुलको हुनुपर्छ तर पक्का भने छैन। नभन्दै कार्यशील जिन्दगी बगिरहने नदी नै त हो नि। केहि कार्य गर्ने जोश जाँगर नै त हो हाम्रो जीवनरुपी नदीको बग्नुको कारण। केही नगरिकनै जीवन बिताउन खोज्नु पनि एक प्रकारले रोकिनु त हो, नबगेपछि फोहोर हुनु स्वाभाविक नै त हो। तेसैले जीवनलाइ बग्ने नदीजस्तै बनाऔ र सफा र स्वच्छ बनौ।

म लेख्नेछु एकदिन

पहाडसरि भावहरु उर्लेका बेला गम्दै, खोज्दै, मुछ्दै, साँचोमा राख्दै, इँटाजस्तै शब्द बनाउदैथिएँ, मिलाएर राख्ने कोशिश गर्दैथिएँ ठीक त्यसैबेला तिमीले देख्यौ र तत्काल घोषणा पनि गरिदियौ आहा! कति राम्रो कविता अनि म कवि भएँ
छन्द मिलाउने के कुरा भाव मिलाउने त झन् के कुरा काँचै थिए शब्दहरु खारिनै बाँकी थिए परिपक्वता त झन् आएकै थिएन नजानेरै म कवि भएँ
अचेल! व्यवहारिक, सामाजिक हुनुपर्ने 
केही रहरले केही करले केही कुरा जीवनले सिकाउदैछ केही आफैं पनि सिक्दैछु भावहरु नआउने होइनन नलेखेको पनि होइन लेखिरहन्छु मेटिरहन्छु

गफै त हो

लेख्ने पो के हो खै। सधै शुरु गर्दा यस्तै हुन्छ। बुझ्ने कुरो पो लेख्नु, के के लेख्छन यी लेखकहरु भनाउँदा पनि, यस्तो सोचिन्थ्यो आफु पनि। के नै बुझिएको छ र बुझ्ने कुरो लेख्नलाई त। कति कुरो बुझ्नु, संसार अथाह छ बुझेरै पनि के सकिन्छ र। बुझ्नेले पनि के नै नाप्या छन र। देशको बारेमा कुरो के गर्नु गरिसाध्य भए पो। वास्तै नगरिकन पनि बस्न नसकिने, वास्ता गर्यो भने झनै बस्न नसकिने। कुरा यस्तो छ। नेतालाई कति गाली गर्नु, अरुलाई खै कसलाई पो गालि गर्नु, जानेको काम तेही हो अरुलाई गाली गर्ने। आफुले केहि गर्न सक्या होइन, ठाउमा बसेका तिनै नेता छन तिनैलाई त हो नि गाली गर्ने। धान भाको भए बरु कति बालि हुन्थ्यो होला यो संबिधान त खै आउने पो हो कि होइन। भ्रस्टाचारी नेता जेलमा पर्यो रे, राम्रो समाचार हो रे। खै सबै जनता नै भ्रस्ट भएको ठाउँमा एउटा नेतालाई थुनेर के पो होला र। घुस खाएर चारतल्ले घर ठड्याउने खरदारलाई प्रगति गरेको भन्ने समाजले तेही घुस नखाने एउटा अधिकृतलाई मुर्ख भनेर तक्मा दिन्छ भने। उसैपनि एकवर्षपछि एउटा किताब हातमा लिएर जेलबाट निस्कने त होला। छाप्न खोज्नेको पनि लाइन होला। राम्रा लेखकका किताब छाप्न त उह…

आगो, सपना र जलेको विपना

झर्दैछु तेही ओरालो
जहाँ टेकेर उकालो चढ्न खोजेको थिएँ

पछ्याउदैछु तिनै जुनकिरिहरुलाई
जो आगोका रापमा मरेका थिए कुनैबेला

तर्न खोज्दैछु खोलाहरु
डुंगाहरु पनि त जलिसकेछ्न तेही आगोमा

आशाहरुको खेती गर्न भनेर
पसिना बगाउने प्रयास गर्छु
त्यो आगोले जमिन पनि सुख्खा भइसकेछ

टन्टलापुर घामले पोल्दा
चौतारीमा बस्न खोज्छु
त्यो पनि तेही आगोमा बलेछ

तिर्खा मेटौ भनेर
पानीको मूल खोज्छु
जंगल त झन् डढेलोले नष्ट भएछ

एकान्तले सताएर
आफन्तलाइ भेट्न जान्छु
आगोको राप सहन नसकेर सबै कता कता हराएछन

हिड्दा हिड्दै
आज फेरि काँडाले बिझायो
सबै घोच्ने काँडाहरुलाई सिध्याउछु भनेर
बोकेको आगोले
काँडाको बीउलाई त सिध्याउन सकेको रहेनछ
उल्टो आफ्नै विपना पो जलेर खरानी भइसकेछ

( अप्रमाणित भएका माओवादीको लडाकुहरुको भावनालाइ समेट्ने प्रयास हो यो)